Γ ΤΑΞΗ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ



ΧΙΟΣ

300px-Chios_NASA_satellite_image.jpg




Ονομασίες της Χίου
4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ3 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Σπανολιού Μαρκέλλα, Φασιανός Νίκος, Τζότζης Αχιλλέας και Τσούχλη ΣοφίαKαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος

Εργασία Α΄ Τριμήνου

Υπάρχουν πολλοί αρχαίοι μύθοι, οι οποίοι προσπαθούν να εξηγήσουν το πώς πήρε το όνομα του το νησί μας, η Χίος.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο πρώτος οικιστής του νησιού ήταν ο Οινοπίωνας, γιος του Διονύσου και της Αριάδνης, που τα κύματα του Αιγαίου τον έφεραν από την Κρήτη στο μυροβόλο νησί της Χίου. Αυτός δίδαξε τους κατοίκους του νησιού πώς να φυτεύουν τα αμπέλια και πώς να φτιάχνουν το κρασί. Ο Οινοπίωνας, λοιπόν, είχε μια πανέμορφη κόρη που την έλεγαν Χιόνα ή Χιόνη, κι απ’ αυτή πήρε η Χίος το όνομά της. Σύμφωνα μάλιστα με το μύθο αυτή ήταν θεότητα ή νύμφη. Χιόνη ονομάστηκε ίσως και από τα άσπρα χώματα του νοτιοανατολικού τμήματος του νησιού.
Κατά τον Γάλλο περιηγητή του 19ου αιώνα, Αδόλφο Τεστεβίδ, η ρίζα του ονόματος της Χίου βρίσκεται στο χιόνι που καλύπτει τα βουνά στα βόρεια του νησιού.
Άλλος μύθος αναφέρει πως ο Ποσειδώνας, ο θεός της θάλασσας και των ποταμών, παντρεύτηκε μια όμορφη νεράιδα. Από το γάμο τους απέκτησαν ένα αγόρι. Το αγόρι εκείνο το ονόμασαν Χίο, γιατί την ημέρα της γέννησής του έπεσε στο νησί πολύ χιόνι. Από το όνομά λοιπόν του παιδιού πήρε η Χίος το όνομά της. Σύμφωνα με τον αρχαίο συγγραφέα Παυσανία το αγόρι αυτό ήταν παιδί της Χιόνης και του Ωρίωνα..
Άλλοι πάλι λένε πως το όνομά της η Χίος το οφείλει στο στενόμακρο σχήμα της, που μοιάζει με το γράμμα Χ.
Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι το νησί μας πήρε το όνομα του από Φοίνικες εμπόρους, οι οποίοι έρχονταν στη Χίο από τη μακρινή πατρίδα τους με καράβια για να αγοράσουν μαστίχα, την οποία έλεγαν στη γλώσσα τους Χίο.
Στα πολύ παλιά χρόνια το νησί της Χίου είχε κι άλλα ονόματα που δεν επικράτησαν τελικά, όπως Οφιούσα από τα πολλά φίδια που ζούσαν πιθανώς στο νησί. Πιτυούσα από τα μεγάλα δάση πεύκων που κάλυπταν τότε την επιφάνεια του νησιού. Μάκρις ή Μάκρη από το στενόμακρο σχήμα της και Αιθάλεια ή Αιθάλη, που σημαίνει το μαύρο χρώμα του καπνού, από την ηφαιστιογενή σύσταση του εδάφους της.
Στον Όμηρο, στον στίχο 172 του Ύμνου του στον Δήλιον Απόλλωνα, η Χίος αναφέρεται ήδη σαν παιπαλόεσσα, δηλαδή ορεινή και πολυκόρυφη.
Ισχυρή είναι και η εκδοχή ότι η Χίος πήρε το όνομα της από τη λέξη Σφίγγα. Στην αρχαία Αιγυπτιακή γραφή η λέξη αυτή προφερόταν Χιιού και στην Κρήτη Χίιος και κατά συναίρεση Χίος. Σ’ αυτό συνηγορεί και το γεγονός ότι η σφίγγα είναι το διαχρονικό σύμβολο της Χίου από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα.
Σύμφωνα με μια τελευταία εκδοχή το όνομα του νησιού προέρχεται από τους Σύρους, στη γλώσσα των οποίων σημαίνει μαστίχα ή φίδι.
Στο μεσαίωνα, τέλος, η Χίος ονομάζονταν Μαυρονήσι, διότι τα βουνά της στο βόρειο τμήμα του νησιού ήταν κατάφυτα από πανύψηλα δέντρα, τα οποία έριχναν σκιές, ώστε από μακριά φαίνονταν μαύρα.
Πηγές:

1)Κοκκάλη Παντελή, Ανδρέας Ι. Πολεμίδης, Συμβολή εις την ιστορίαν της Χίου, Τόμος πρώτος, Αθήναι 1974.
2)Χωρεάνθη Κώστα, Χίος – Τουριστικός Οδηγός, έκδοση Τρίτη, Χίος, χ.χ.3) AdTestevuide, Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικό LeTourduMonde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία & Νίκος Πλατής, Χίος 2003.4) http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%AF%CE%BF%CF%825) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά – Οινούσσες, Χίος 22008.





































Η Σφαγή της Χίου


 Ιάκωβος Χίου 147.jpg



4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ2 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Κομματάς Πολυχρόνης, Πούλος Νίκος, Ορφανούδης Κων/νος και Παπαπαντελίδης ΧριστόφοροςΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)
Εργασία Α΄ Τριμήνου

Η Σφαγή της Χίου το 1822 από τους Τούρκους


Image.ashx.jpg



Κατά το δεύτερο έτος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 ο Χιώτης οπλαρχηγός Αντώνης Μπουρνιάς και ο αρχηγός της επανάστασης στη Σάμο, Λυκούργος Λογοθέτης ξεσήκωσαν τους Χιώτες εναντίον των Τούρκων. Έτσι, στις 11 Μαρτίου του 1822 ο Λογοθέτης αποβιβάζεται στο Κοντάρι με 2.000 άνδρες και πολιορκεί το Κάστρο της πόλης της Χίου, όπου είχαν καταφύγει οι Τούρκοι του νησιού.
Η αντίδραση των Τούρκων ήταν άμεση. Μόλις έμαθαν στην Κωνσταντινούπολη το γεγονός της επανάστασης της Χίου, το θεώρησαν ως προσβολή, γιατί η Χίος ήταν μια πλούσια και προνομιούχος περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κι έστειλαν στο νησί τον Τουρκικό στόλο με αρχιναύαρχο τον Καρά Αλή.
Αρχικά, στις 13 Μαρτίου του 1822 στην Κωνσταντινούπολη σφαγιάστηκαν 3 πρόκριτοι Χιώτες, που κρατούνταν όμηροι εκεί από τον Ιανουάριο, οι Θεόδωρος Ράλλης, Μιχαήλ Σκυλίτζης και Παντολέων Ροδοκανάκης, καθώς και άλλοι 60 επιφανείς Χιώτες έμποροι.
Τη Μεγάλη Πέμπτη 30 Μαρτίου του 1822 ο Τουρκικός στόλος, αποτελούμενος από 46 πλοία και 7000 στρατιώτες, έφτασε στο βόρειο τμήμα του νησιού. Λίγες ώρες μετά, οι Τούρκοι στρατιώτες αποβιβάστηκαν στο νησί και ενώθηκαν με άλλους ομοεθνείς τους, που είτε είχαν βγει ορμητικά από το Κάστρο είτε είχαν φτάσει από τα απέναντι μικρασιατικά παράλια και ξεκίνησαν τη σφαγή, τις λεηλασίες και το κάψιμο της πόλης. Ο Λογοθέτης και ο Μπουρνιάς αποχώρησαν προς το εσωτερικό του νησιού, λέγοντας το σύνθημα ο σώζων εαυτόν σωθήτω.
Τη Μεγάλη Παρασκευή, 31 Μαρτίου του 1822, κάηκε ο Ναός της Παναγίας της Τουρλωτής και δόθηκε το σύνθημα στους Τούρκους για γενική αιματοχυσία και αποτέφρωση της πόλης. Από εκείνη τη μέρα και για 4 μήνες έφταναν Τούρκοι κατάδικοι από τις απέναντι Μικρασιατικές ακτές με σκοπό το φόνο, τη λεηλασία και τα λάφυρα. Υπολογίζεται ότι κατέφθασαν 40.000 Τούρκοι άτακτοι αυτήν την περίοδο. Ταυτόχρονα, ο Τούρκος διοικητής του νησιού, Βαχήτ Πασάς ανήγγειλε τη διαταγή του Σουλτάνου Μαχμούτ του Β΄ να θανατώνονται βρέφη έως 3 ετών, αγόρια και άνδρες άνω των 12 ετών, γυναίκες άνω των 40 ετών, να αιχμαλωτίζονται κορίτσια και γυναίκες από 3 έως 40 ετών και αγόρια από 3 έως 12 ετών. Θα γλίτωναν μόνο όσοι θα ασπάζονταν το Μωαμεθανισμό.
Μετά την καταστροφή της πόλης της Χίου, οι περισσότεροι Χιώτες άρχισαν να μετακινούνται προς το εσωτερικό του νησιού για να σωθούν από το μένος και την εκδικητική μανία των Τούρκων. Τα καταφύγιά τους ήταν αρχικά οι Καρυές, ο Ανάβατος, το Αίπος, η Νέα Μονή, το μοναστήρι του Αγίου Μηνά και ο Άγιος Γεώργιος ο Συκούσης. Εκεί άρχισαν να διοργανώνουν αντιστάσεις αληθινά ηρωικές.
Στις 2 Απριλίου 1822, Κυριακή του Πάσχα μπήκαν 15.000 Τούρκοι στο μοναστήρι του Αγίου Μηνά από ένα μικρό άνοιγμα, που υπήρχε στον περίβολο και είτε έσφαξαν είτε έκαψαν ζωντανούς τους 2000 περίπου Χιώτες, γυναικόπαιδα ως επί των πλείστων, που είχαν κρυφτεί εκεί. Στη συνέχεια πυρπόλησαν το μοναστήρι. Την ίδια μέρα το ίδιο γεγονός έλαβε χώρα και στη Νέα Μονή. Η κατάσταση γενικεύτηκε και σε άλλα χωριά της Χίου. Οι Σαμιώτες εγκατέλειψαν τη Χίο και έπλευσαν προς τα Ψαρά.
Την Τετάρτη 5 Απριλίου του 1822 ο Καρά Αλής έβγάλε ανακοίνωση, πως όσοι Χιώτες θα παρέδιδαν τα όπλα τους και θα επέστρεφαν στην πόλη, θα αφήνονταν ελεύθεροι, θα τους δίνονταν δηλαδή αμνηστία. Μάλιστα εξασφάλισαν οι Τούρκοι και επιστολή του φυλακισμένου Μητροπολίτη Χίου Πλάτωνα Φραγκιάδη και των Δημογερόντων, η οποία ανέφερε τις ειλικρινές προθέσεις των Τούρκων. Οι πρόξενοι της Αγγλίας, της Αυστρίας και της Γαλλίας στο νησί ανέλαβαν να μεταφέρουν την παραπάνω πρόταση στους Χιώτες και να τους πείσουν. Οι Χιώτες εμπιστεύθηκαν τους πρόξενους και άρχισαν να επιστρέφουν και να παραδίδουν τα όπλα τους. Βέβαια, όπως ήταν αναμενόμενο, οι Τούρκοι αθέτησαν το λόγο τους και άρχισαν να σφάζουν όσους κατέβαιναν στην πόλη. Η μεγάλη σφαγή συνεχίστηκε και στην κεντρική Χίο (Βροντάδο, Πιτυός, Θυμιανά και μετά Βορειόχωρα).
Στο ακρωτήρι του Κάβο Μελανιός, απέναντι από τα Ψαρά βρήκαν καταφύγιο περίπου 10.000 Χιώτες και περίμεναν τα ψαριανά πλοία να τους μεταφέρουν στα Ψαρά. Δυστυχώς, όμως, η μεγάλη θαλασσοταραχή τους στάθηκε εμπόδιο και σφαγιάσθηκαν σχεδόν όλοι από τους Τούρκους με απερίγραπτη λύσσα. Ήταν μάλιστα τόσο πολύ το αίμα των αθώων, που η θάλασσα μελάνιασε γύρω από τον κάβο και την παραλία.
Πέντε μέρες μετά, στις 23 Απριλίου του 1822 απαγχονίστηκαν στην τάφρο του Κάστρου της πόλης της Χίου ο μητροπολίτης Χίου Πλάτων Φραγκιάδης, ο διάκονός του Μακάριος Γαρρής ή Γέμελος και 9 πρόκριτοι. Στη συνέχεια θανατώθηκαν ανά δέκα με τον ίδιο τρόπο και οι υπόλοιποι 60 δημογέροντες που ήταν φυλακισμένοι σε μια σκοτεινή και υγρή φυλακή του Κάστρου. Τα σκοτωμένα σώματά τους χλευάστηκαν από τους Τούρκους, οι οποίοι τα έριξαν μετά στη θάλασσα.
Λίγες μέρες μετά την καταστροφή, σχεδιάστηκε ναυτική επίθεση του στόλου των τριών ναυτικών νησιών εναντίον του Τουρκικού στόλου στο στενό του Τσεσμέ. Στις 18 Μαΐου πραγματοποιήθηκε η πρώτη επίθεση. Οι Έλληνες έκαναν αρκετές ζημιές στον Τούρκικο στόλο, αλλά απέτυχαν να πυρπολήσουν τη ναυαρχίδα του Καρά Αλή.
Την 1η Ιουνίου του 1822 ο Ψαριανός Κωνσταντίνος Κανάρης μαζί με τον Υδραίο Ανδρέα Πιπίνο και 40 Ψαριανούς ξεκίνησαν από τα Ψαρά με 2 πυρπολικά και 4 περιπολικά πλοία και, αφού μετάλαβαν των Αχράντων Μυστηρίων, μπήκαν στο στενό της Χίου με βόρειο άνεμο. Κρύφτηκαν και περίμεναν να βραδιάσει. Τέλειωνε τότε, 6 του μηνός Ιουνίου, το ραμαζάνι των Τούρκων και ξεκινούσε η γιορτή του μπαϊραμιού. Στην τουρκική ναυαρχίδα επικρατούσε χαρά και κέφι με πολλούς καλεσμένους και κάποιες δυστυχισμένες αιχμάλωτες, περίπου 2000 άτομα. Τότε τα δύο πυρπολικά κατάφεραν να μπουν ανάμεσα στα τουρκικά πλοία. Ο Κανάρης κατευθύνθηκε κατά την ναυαρχίδας του Καρά Αλή, ενώ ο Πιπίνος κατά της υποναυαρχίδας. Ο Κανάρης τα κατάφερε να πυρπολήσει την ναυαρχίδα, ενώ ο Πιπίνος δεν τα κατάφερε, γιατί βιάστηκε και έγινε αντιληπτός από τους Τούρκους. Η ναυαρχίδα όμως τυλίχθηκε στις φλόγες και μετά ανατινάχτηκε, σκοτώνοντας και τον Καρά Αλή. Μ’ αυτόν, λοιπόν, τον τρόπο ο Κανάρης εκδικήθηκε τη Σφαγή της Χίου.
Στις 7 Ιουνίου εξαπολύεται και τρίτο γιουρούσι των μαινόμενων Τούρκων στα Μαστιχοχώρια και ολοκληρώνεται η καταστροφή του νησιού.
Το νησί ερημώθηκε. Οι Τούρκοι έφεραν από τον Τσεσμέ άλλους 600 Χριστιανούς για να μαζέψουν τη μαστίχα. Αυτοί, όμως, αγνοούσαν την καλλιέργειά της, κι έτσι οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να αφήσουν ελεύθερους αρκετούς Μαστιχοχωρίτες για να καλλιεργήσουν τους σκίνους.
Μετά την καταστροφή, από τους 117.000 Χριστιανούς που ήταν ο τότε πληθυσμός της Χίου, έμειναν περίπου 1800 – 2000 άνθρωποι. 21.000 ήταν οι διασωθέντες φυγάδες, από τους οποίους οι 2.000 είχαν κρυφτεί στα βουνά και στις σπηλιές, και οι οποίοι κατέφυγαν στα Ψαρά, Τήνο, Σύρο, Άνδρο, Αγκώνα, Τεργέστη, Μασσαλία, Οδησσό, Μάλτα, Λονδίνο κ. ά. και 52.000 οι αιχμάλωτοι, που πουλήθηκαν ως δούλοι στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Υπολογίζουμε δηλαδή ότι σφαγιάσθηκαν περίπου 42.000 Χιώτες.
Η Σφαγή της Χίου συγκλόνισε όχι μόνο τον Ελληνισμό, αλλά και όλη την Ευρώπη. Οι εφημερίδες έγραφαν άρθρα εκφράζοντας τον αποτροπιασμό τους για τη μεγάλη Σφαγή. Βιβλία κυκλοφορούσαν στην Αγγλία, στη Γαλλία, στη Γερμανία και οι φιλέλληνες προσπαθούσαν να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη για να βοηθήσουν τα θύματα. Από τη μεγάλη σφαγή της Χίου εμπνεύστηκε ο μεγάλος Γάλλος ζωγράφος Ντελακρουά τον περίφημο πίνακά του, Η Σφαγή της Χίου, που κοσμεί σήμερα το Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι και ο Βίκτωρ Ουγκώ το εξαίρετο ποίημά του Το Ελληνόπουλο.
Πηγές:
1) Καρατζά Κωνσταντίνου Γέωργ. , Η ιστορία της Ιεράς Μονής των ΑγίωνΜηνά, Βίκτωρος & Βικεντίου της Χίου, Χίος 2010.2) http://www.chioshistory.gr/gr/itx/itx25.html.3) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –Οινούσσες, Χίος 2008.



































Κάμπος

Εμπόριο εσπεριδοειδών
.jpg

Συνέντευξη με τους Καμπούσους εσπεριδοκαλλιεργητές κ. Χαλκιά Κωνσταντίνο και κ. Σίμο Δημήτριο (Τζίμυ). Θέμα της συνέντευξηςτο Εμπόρειο των εσπεριδοκαλλιεργητών σήμερα.






































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ3 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Τζήκας Χαράλαμπος, Ράλλης Γεώργιος, Πυλιώτης Ματθαίος και Τριπολίτης ΠέτροςΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)Εργασία Α΄ Τριμήνου
Το εμπόριο των εσπεριδοειδών του Κάμπου της Χίου χθες και σήμερα



.jpg


Λίγα λόγια για τον Κάμπο της Χίου
Ο Κάμπος είναι μια πεδινή έκταση που απλώνεται κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Χίου νότιας της πόλης και ο μοναδικός κήπος εσπεριδοειδών στο κέντρο του νησιού. Είναι μάλιστα τόσο μεγάλος(έχει μήκος 6 χιλιόμετρα και πλάτος 1,5 χιλιόμετρο), όσο και η ιστορία που τον συνοδεύει. Πρόκειται για έναν τόπο γεμάτο περιβόλια εσπεριδοειδών, παλιά αρχοντικά σπίτια και πυκνό, πολύπλοκο δίκτυο μικρών δρόμων. Διασχίζεται από δύο χειμάρρους και μικρά ρυάκια, γεγονός που τον καθιστά ως μια από τις πιο εύφορες περιοχές του νησιού. Η περιοχή αναπτύχθηκε περιαστικά του Κάστρου της Χίου από τους Γενοβέζους κατακτητές του νησιού, κατά τον 14ο αιώνα, χρονολογία που αποτέλεσε και το χρόνο άφιξης των εσπεριδοειδών στο νησί.

Πώς ξεκίνησε η καλλιέργεια εσπεριδοειδών
Η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών δεν ξεκίνησε ούτε από τους Χιώτες, ούτε από τους Γενοβέζους. Ο αρχικός τόπος καταγωγής τους είναι οι θερμές, υγρές, τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας, οι Ινδίες, η Ινδοκίνα, η Ινδονησία και κυρίως η Νότια Κίνα.
Αργότερα, οι περισσότερες ποικιλίες εσπεριδοειδών καλλιεργούνται και εξαπλώνονται στη λεκάνη της Μεσογείου, όπου τα έφεραν οι Άραβες μαζί με τις κατακτήσεις τους. Τον 11ο αιώνα οι ίδιοι διαδίδουν τα εσπεριδοειδή στη Σικελία και από εκεί στην υπόλοιπη Ιταλική Χερσόνησο, όπου τα γνωρίζουν οι μετέπειτα κατακτητές του νησιού μας, Γενοβέζοι, οι οποίοι και τα φέρνουν, όπως προαναφέραμε, στη Χίο, όπου και δοκιμάζουν με μεγάλη επιτυχία την καλλιέργειά τους. Τον 15ο αιώνα Πορτογάλοι θαλασσοπόροι φέρνουν μια πιθανόν άγνωστη μέχρι τότε ποικιλία πορτοκαλιών από την Κίνα.
Η μανταρινιά, αν και ήταν γνωστή από πολύ νωρίς στην Κίνα και την Ιαπωνία καθυστέρησε να φτάσει στην περιοχή μας. Το πρώτο δέντρο μανταρινιάς το έφεραν αγγλικά ιστιοφόρα στη Μάλτα το 1805 και έπειτα απ’ εκεί διαδόθηκε σ’ όλη τη Μεσόγειο. Στην Ελλάδα η μανταρινιά έφτασε το 1829 και στη Χίο μετά το 1850.
Κάπως έτσι λοιπόν ξεκίνησε η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών στη Χίο, η οποία στην πορεία των αιώνων εξελίχτηκε σε βασική πηγή πλούτου και φήμης για το νησί και τους εμπόρους του.
Σύμφωνα μάλιστα με τον λογοτέχνη Κώστα Ουράνη, και συγκεκριμένα στο έργο του Ελλάδα,η Χίος χάρη στο εμπόριο των εσπεριδοειδών και του μαστιχιού παρουσίαζε μια εικόνα ευδαιμονίας και αρχοντιάς τον καιρό που η Ελλάδα ήταν υπό το ζυγό των Τούρκων και στο φτωχό της έδαφος ζούσε με μόχθο και ραγιάδικη μοιρολατρία.

Διαδικασία καλλιέργειας των εσπεριδοειδών
Η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών αρχίζει κυρίως τον Φεβρουάριο με μια από τις βασικότερες εργασίες το καθάρισμα του περιβολιού από τα χόρτα και τα ζιζάνια.
Ακολουθεί η λίπανση με ζωικής προέλευσης λιπάσματα. Από το Μάρτιο έως και τα μέσα Μαΐου είναι η εποχή του κλαδέματος, εργασία που απαιτεί έμπειρους τεχνίτες, διότι η υγεία του δέντρου και των καρπών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το καλό κλάδεμα.
Τον Ιούνιο αρχίζουν τα ποτίσματα στα ψηλότερα τμήματα του Κάμπου και αργότερα στα χαμηλότερα. Τα πιο στεγνά εδάφη ποτίζονται κάθε 12-13 ημέρες, ενώ 1 φορά το μήνα τα πιο υγρά. Στο πρώτο πότισμα δίνουν λίγο νερό στα δέντρα, ενώ στο δεύτερο πότισμα αρκετό. Εκτός αυτού βρέχουν και τα στεγνά μέρη με ένα φτυάρι για να μαλακώσει το χώμα, ώστε να ακολουθήσει το σκάψιμο του περιβολιού. Τα ποτίσματα διαρκούν μέχρι και τις πρώτες μέρες του Οκτώβρη, καμιά φορά και του Νοέμβρη. Μαζί με τα ποτίσματα γίνεται και η λίπανση ή αλλιώς «σερμπέτι», όπως το λένε οι Καμπούσοι, με κοπριά την οποία λιώνουν οι περιβολάρηδες, καθώς κυλάει το νερό στο αυλάκι. Σήμερα βέβαια τα περισσότερα περιβόλια δεν ποτίζονται με το παραδοσιακό τρόπο των αυλακιών, αλλά με λαστιχάκια.
Η κύρια συγκομιδή των εσπεριδοειδών γίνεται από το Νοέμβριο έως το Μάρτιο. Παρόλα αυτά ακόμη και τον Αύγουστο κάποιες λεμονιές παράγουν καρπούς.

Μαρτυρίες ξένων περιηγητών για τα εσπεριδοειδή της Χίου
Η πρώτη γραπτή μαρτυρία που αναφέρεται σε εξαγωγές χιακών εσπεριδοειδών προκύπτει από συμβόλαιο της 11ης Ιανουαρίου 1474 που φυλάσσεται στα αρχεία της πόλης της Γένοβας, δηλαδή της πόλη καταγωγής των κατακτητών μας Γενουατών, η οποία κάνει λόγο για εξαγωγές εσπεριδοειδών προς την Ιταλική πόλη Σαβόνα.
Ο Γάλλος περιηγητής NicolasdeNikolay περιγράφει το 1551 τα προϊόντα της Χίου ως αυτόπτης μάρτυρας. Από τις μαρτυρίες του μας δίνεται η ιδέα πως η οικονομία του νησιού μας βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην καλλιέργεια εσπεριδοειδών, αφού μιλάει για πορτοκάλια, λεμόνια, νεράντζια, ρόδια, καθώς επίσης και για κίτρα και γλυκολέμονα.
Ο JeanChesneau, που ήταν γραμματέας του Γάλλου πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη D’ Aramon, περιοδεύοντας μαζί του στο Αιγαίο επισκέπτεται τη Χίο και δηλώνει το 1553 μαγεμένος από την ομορφιά του νησιού, πως τα περιβόλια είναι κάτι το απερίγραπτο και είναι ανώτερα ακόμα και από του αρχαίους κήπους. Εκφράζει μάλιστα την άποψη πως είναι ευτυχία για έναν άνθρωπο να δει και να θαυμάσει τα χιώτικα περιβόλια.
Το 1605 oHenrideBeuvau, ακόλουθος του πρεσβευτή της Γαλλίας στη Βασιλεύουσα εντυπωσιάζεται από τη μεγάλη παραγωγή πορτοκαλιών και λέει πως τα πορτοκάλια στη Χίο είναι τόσα πολλά που στύβονται, αποθηκεύονται οι χυμοί τους σε βαρέλια και στέλνονται στην Πόλη και σε άλλα μέρη.
OJeandeContautBiron, barondeSalignac, μας δίνει επιπλέον πληροφορίες για την αφθονία του νησιού σε εσπεριδοειδή λέγοντας πως η Χίος στο β΄ μισό του 18ου αιώνα είχε τη δυνατότητα να προμηθεύσει όλη την Ανατολή με πορτοκάλια, κίτρα, λεμόνια και πως οι κάτοικοι εξήγαγαν τόσο μεγάλη ποσότητα χυμού, που γέμιζαν βαρέλια ολόκληρα.
Ο Γερμανός Θεολόγος, JohannMichaelWansleben, από την πλευρά του, μας αποκαλύπτει τη ζήτηση των χιώτικων φρούτων, αφού γράφει πως στις 27-1-1674 ταξίδεψε με καράβι που μετέφερε λεμόνια από τη Χίο στη Σμύρνη, επειδή στην πάλαι ποτέ νύφη της Ιωνίας υπήρχε έλλειψη.

Μέσα 18ου – τέλη 19ου αιώνα και η εισαγωγή των μανταρινιών
Το 1747 ο JulienGallandαναφέρθηκε στο μεγάλο εισόδημα που προσκόμιζαν κάθε χρόνο τα εσπεριδοειδή στο νησί και μας δίνει μια ιδέα για το πώς συλλεγόταν τότε ο καρπός, πώς συσκευαζόταν και πού πουλιόταν: Τα πορτοκάλια, τα κίτρα και τα λεμόνια αποτελούν μεγάλο εισόδημα για το νησί το οποίο ανέρχεται ανά έτος τις τετρακόσες πενήντα χιλιάδες λίρες, άρα συνειδητοποιούμε το κέρδος των εμπόρων. Οι καλύτεροι καρποί οδηγούνται στην Πόλη, ενώ οι κατώτερης ποιότητας στη Σμύρνη πριν σαπίσουν, δηλαδή σε διάστημα μια με δύο ημερών. Τα πορτοκάλια φτάνουν τα 300 φράγκα η χιλιάδα και τα λεμόνια το μισό. Πολλές φορές σε περίπτωση κακοκαιρίας η τιμή τους διπλασιάζεται, αλλά υπάρχουν και απώλειες, αφού πολλοί καρποί σαπίζουν λόγω του μεγάλου ταξιδιού.
Την περίοδο 1803-1806 άρχισε σιγά-σιγά και η Ρωσία να προμηθεύεται καρπούς.
Δυστυχώς την άνοιξη του 1822 το εμπόριο των εσπεριδοειδών θα σταματήσει λόγω της μεγάλης Σφαγής και της ολοκληρωτικής καταστροφής της Χίου. Μετά το 1832 άρχισε ξανά σιγά σιγά το εμπόριο των εσπερειδοειδών.
Την 11η και 12η Ιανουαρίου του 1850 ο παγετός ή καύτρια που έπληξε το νησί κατέστρεψε μέχρι τη ρίζα σχεδόν όλα τα περιβόλια.
Εκείνη την εποχή, σύμφωνα με μαρτυρία του εγγονού του, φέρνει στη σκλαβωμένη στους Οθωμανούς Χίο τις πρώτες μανταρινιές ο Γιάννης Χωρέμης, που είχε ιδρύσει στην Αίγυπτο μεγάλη εμπορική εταιρεία. Στην Ελλάδα οι μανταρινιές έχουν ήδη έρθει από το Ρώσο Ναύαρχο Χέυδεν το 1829, και ο οποίος τις δώρισε στον Ποριώτη Μανώλη Τομπάζη. Από το 1850 λοιπόν και μετά οι Χιώτες άρχισαν να μπολιάζουν τις πορτοκαλιές με μανταρινιές, γιατί οι τελευταίες ήταν ανθεκτικότερες στο κρύο.

Νέα χρυσή εποχή
Η περίοδος 1860-1917, παρά την αρρώστια των εσπεριδοειδών (άκαρι) στη δεκαετία του 1865-1875, θεωρείται η δεύτερη χρυσή περίοδος του Κάμπου. Οι καρποί των εσπεριδοειδών ήταν η κύρια πηγή πλούτου των εμπόρων και των παραγωγών, οι οποίοι με τον πλούτο που είχαν τότε ήταν κάτι σαν τους σημερινούς εφοπλιστές. Οι συσκευασίες ήταν πολυτελείς με χρωμολιθογραφίες και χρυσοτυπίες στα χαρτιά περιτυλίγματος. Υπήρξε μάλιστα και εποχή που οι καρποί πωλούνταν με το κομμάτι.
Μετά το 1881, όταν έγινε και ο τεράστιος σεισμός που έπληξε ολόκληρο το νησί, οι παλιοί ιδιοκτήτες πούλησαν τα κτήματα τους στους ανθρώπους που τα φρόντιζαν, στους ανεστάτες χωρίς όμως αυτό να χαλάσει το όνομα του Κάμπου.
Κυριότερες χώρες προορισμού των Καμπούσικων εσπεριδοειδών ήταν οι Βαλκάνικες, η Τουρκία, προπαντός όμως η τσαρική Ρωσία. Επίσης, συμπεριλαμβάνονταν η Αυστρία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία. Κυριότερα κέντρα του εμπορίου ήταν τα λιμάνια των παρακάτω πόλεων: της Οδησσού, του Ταϊγανίου, της Βάρνας, του Βουκουρεστίου, της Τεργέστης, της Θεσσαλονίκης, της Καβάλας, του Δεδέ Αγάτς (=Αλεξανδρούπολης), της Πόλης, όπως επίσης και της γειτονικής Σμύρνης. Τα προϊόντα μεταφέρονταν σιδηροδρομικώς και σε άλλα μέρη των επικρατειών. Το 1905 ο Θεοδόσιος Τσόκος που εργαζόταν τότε στην Πόλη άκουσε ότι γίνονταν καθημερινά κατανάλωση 1 εκατομμυρίου τεμαχίων χιώτικων μανταρινιών, παρόλο που υπήρχε ανταγωνισμός με τα πορτοκάλια της Γιάφας του Ισραήλ. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι τα περιβόλια της Γιάφας τα είχαν δημιουργήσει Χιώτες που είχαν εγκατασταθεί εκεί, και τα οποία τον καιρό εκείνο είχε αποκτήσει τέτοια έκταση η καλλιέργειά τους, που θεωρούνταν τα κύρια προϊόντα του τόπου. Η διάθεση των Καμπούσικων εσπεριδοειδών ήταν τόσο επιτυχημένη τότε με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν στα κέντρα διάθεσης τους χιακές κοινότητες με σπουδαία σχολεία και εκκλησίες, που συνέβαλαν στην εθνική αποκατάσταση των σκλαβωμένων Ελλήνων.
To 1911 έχουμε τη μεγαλύτερη εξαγωγή σε κιβώτια(κασάκια) μανταρινιών 147.746 κιβώτια, το 1917 και το 1918 δεν υπάρχει εξαγωγή, ενώ το 1919 εξάγονται μόλις 4.816 κιβώτια και το 1920 11.607.
Σε τεμάχια, η μεγαλύτερη εξαγωγή εσπεριδοειδών πραγματοποιείται το 1924 με περίπου 60.000.000 πορτοκάλια και 85.000.000 μανταρίνια, εκ των οποίων εξήχθησαν 37.00.022 πορτοκάλια αξίας 14.358.000 δρχ. και 40.619.000 μανταρίνια αξίας 12.873.000 δρχ. Τοπικά καταναλώθηκαν 13.000.000 πορτοκάλια και 20.000.000 μανταρίνια αξίας 2.100.000 δρχ. και 2.000.000 αντίστοιχα. Σάπισαν και πετάχτηκαν 10 εκατομμύρια πορτοκάλια αξίας 2.500.000 δρχ και 20.000.000 πορτοκάλια αξίας 2.600.000 δρχ.
Όλα αυτά συνέβαλαν τα μέγιστα στο να καταστεί σπουδαία τότε η θέση των εσπεριδοκαλλιεργητών στη κοινωνία της Χίου. Ο πλούτος και η πολυτέλεια της ζωής τους έφτανε μάλιστα στη σφαίρα του μύθου.

Μαρασμός
Κατά τη δεκαετία του 1930 το κράτος αρχίζει να ενδιαφέρεται σοβαρά επιβάλλοντας αυστηρή εποπτεία στην ποιότητα και τη συσκευασία, αλλά και αυστηρές κυρώσεις εναντίον των εξαγωγέων που δεν τηρούν τους όρους της καλής διαλογής και συσκευασίας. Το 1939 τα πράγματα βελτιώνονται, αλλά ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος αλλάζει τα πάντα και μαζί θα κλείσουν σταδιακά σχεδόν όλες οι παραδοσιακές αγορές. Το 1946 γίνονται πάλι προσπάθειες για εξαγωγές, αλλά δυστυχώς οι συνθήκες του εμπορίου αλλάζουν ραγδαία. Νέες χώρες όπως το Ισραήλ, η Β. Αφρική και η Ν. Αφρική και η Αμερική κατακλύζουν τις αγορές με νέες ποικιλίες εσπεριδοειδών, ανθεκτικότερες και πιο εμπορικές.
Τα χιώτικα εσπεριδοειδή δεν μπορούν να αντέξουν τον ανταγωνισμό, οι εταιρείες που τα εξάγουν κλείνουν η μία μετά την άλλη, οι καλλιέργειες συρρικνώνονται παρά κάποιες μεμονωμένες προσπάθειες, όπως η δημιουργία εργοστασίου χυμών τη δεκαετία του 1960 από τους εφοπλιστές Αδελφούς Χανδρή με την ονομασία ΕΒΕΚ (Ελληνική Βιομηχανική Εμπορική Κτηματική). Η μονάδα αυτή αγοράστηκε το 1984 από τρεις συνεταιρισμούς εσπεριδοκαλλιεργητών του Κάμπου, που συνενώθηκαν γι’ αυτό το σκοπό ιδρύοντας τον ΑΣΕΧ (Αγροτικός Συνεταιρισμός Εσπεριδοκαλλιεργητών Χίου. Είχε δύο τμήματα, αυτό της χυμοποίησης που λειτουργούσε Δεκέμβριο – Μάρτιο και αυτό που εμφιαλώνονταν αναψυκτικά. Εκτός από τους χυμούς εξαγόταν αιθέριο έλαιο μανταρινιού, το περισσότερο στη Γερμανία, ενώ ένα μικρό μέρος σε Βιομηχανία Χυμών στην Αθήνα. Το 2008 το εργοστάσιο πουλήθηκε στην Ανώνυμη Εταιρεία Χυμοί Χίου, η οποία έχει έρθει σε ρήξη με τους εσπεριδοκαλλιεργητές καθιστώντας ακόμη και την ύπαρξη των ιδίων των περιβολιών αβέβαιη στο εγγύς μέλλον.
Τέλος, οι ανεξέλεγκτες γεωτρήσεις με σκοπό την εύρεση νερού καταστρέφουν τον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής με αποτέλεσμα τα περισσότερα πηγάδια να έχουν μείνει χωρίς νερό. Σε άλλα πάλι το νερό έχει γίνει υφάλμυρο, ακατάλληλο για το πότισμα των εσπεριδοειδών.

Διαδικασία διαλέγματος – μέτρησης – συσκευασίας – μεταφοράς
Κατά τον μήνα Οκτώβριο οι έμποροι κατασκευάζαν κιβώτια και αγοράζαν καρπούς, κυρίως μανταρίνια, που ονομάζονταν πριμαρόλια, για να τα στείλουν με την πρώτη αποστολή εκτός νησιού. Οι συμφωνίες γίνονταν ανάλογα με την ποιότητα και το μεγέθος των καρπών. Οι τελευταίοι μεταφέρονταν με σπουδαία πλοία, όπως τα: «Τσάρος», «Ρουμανία» και «Κάρολος».
Τα μανταρίνια κόβονταν το Νοέμβριο και το Δεκέμβριο(1ο και 2ο κόμμα). Τα έκοβαν οι λεγόμενοι κοφτάδες με τσιμπίδες μέχρι το πιο χαμηλό μέρος του μίσχου και τα έβαζαν σε φοντραρισμένα με λινάτσες κοφίνια, τις φόρες. Έπειτα οι φορατζίδες μετέφεραν τα κοφίνια στην αποθήκη των παραγωγών.
Έπειτα έμπειροι εργάτες, οι διαλεκτές, επέλεγαν τους καλύτερους καρπούς για το εξωτερικό. Τοποθετούνταν οι καρποί στα περιβολοκόφινα (500 μανταρίνια και λεμόνια και 250 πορτοκάλια ανάλογα με το μέγεθος στο καθένα) και μεταφέρονταν στην αποθήκη του εμπόρου ή στο πλοίο ανά 8 πάνω σε αραμπάδες για να συσκευαστούν.
Η οικοδέσποινα χάραζε τους καρπούς με ένα μαχαίρι για να μην χάνεται το μέτρημα. Οι ελαττωματικοί καρποί πωλούνταν σε χαμηλότερη τιμή, ενώ οι καλοί προφυλάσσονταν σε ψιλόχαρτα για να προστατευθούν. Έπειτα εργάτριες τύλιγαν τα φρούτα με χαρτί και τα έριχναν στα ζεμπίλια χωρισμένα σε 3 μεγέθη και μετά τα παρέδιδαν στις στιβαδώρες. Οι λεγόμενοι κασαδώροι κατασκεύαζαν τα κιβώτια και τα χώριζαν ανάλογα με τον αριθμό που χωρούσαν σε εκατοστάρικα, σε ογδοντάρια και σε εξηντατεσσάρια. Οι βεργωτές κάρφωναν βεργιές στα κιβώτια.
Έπειτα μάρκαραν τα κιβώτια με τον αριθμό των καρπών (64, 80 & 100), την ποιότητα (Α ή ΑΑ), το είδος (μανταρίνια, λεμόνια, πορτοκάλια) γραμμένα στη γλώσσα της χώρας προορισμού. Τέλος, σημείωναν το όνομα της πόλης ή της χώρας προορισμού (Βάρνα, Οδησσός). Αυτά σημειώνονταν στα πλάγια του κιβωτίου, ενώ στο πάνω μέρος έμπαινε η στάμπα της εταιρείας. Οι τσίγκοι για τις στάμπες ονομάζονταν αντρέσσες και τα έτοιμα κιβώτια δένονταν ανά τρία σε ένα δέμα.

Πηγές:
1) Μουτσάτσου Γιώργου, «Στο δάσος των εσπερειδοειδών», Το όνομα τουπεριβολιού Κάμπος, Αθήνα, χ. χ. , σσ. 203-225.2)AdTestevuide, Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικό LeTourduMonde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία & Νίκος Πλατής, Χίος 2003. 3) Τσόκου Θεοδοσίου Ιωαν. , Διευθυντού – Δημοδιδασκάλου Δημοτικού Σχολείου Α΄ Κάμπου Χίου 1950, Χιακόν Ημερολόγιον, Ιστορικά γεγονότα της νήσου Χίου και του ευρύτερου ελλαδικού χώρου, Αθήναι 2012.







































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ1 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Γκλώτσου Μαρία, Δάνος Κωνσταντίνος, Μανωλάκης Δημήτριος και Κοντίδη ΕλπίδαΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)Εργασία Α΄ Τριμήνου

Τα αρχοντικά του Κάμπου της Χίου
PC030084.JPG



Γενικά στοιχεία για τον Κάμπο


Ως Κάμπος της Χίου ονομάζεται η πεδιάδα που εκτείνεται κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Χίου και νότια της πόλης. Έχει μήκος 6 χιλιόμετρα και πλάτος 1,5 χιλιόμετρο. Είναι πολύ εύφορος και αποτελεί ένα απέραντο μοσχομύριστο περιβόλι γεμάτο πορτοκαλιές, μανταρινιές, νεραντζιές και λεμονιές. Αυτός ο λόγος, σε συνδυασμό με το ότι ο Κάμπος είχε άφθονο νερό σε σύγκριση με άλλες περιοχές του νησιού, οδήγησε ήδη από τον 14ο περίπου αιώνα τη Γενουατική αριστοκρατία, τους Μαονέζους δηλαδή κατακτητές του νησιού να διαλέξουν τον Κάμπο για να φυτέψουν και να καλλιεργήσουν τα εσπεριδοειδή. Οι πλούσιες αυτές οικογένειες μάλιστα με την πάροδο του χρόνου εγκαταστάθηκαν στον Κάμπο κατασκευάζοντας τα αρχοντικά τους, τα οποία είναι μοναδικά δείγματα αρχιτεκτονικής.

Η αρχιτεκτονική των αρχοντικών του Κάμπου
που κτίστηκαν κατά την περίοδο
της Τουρκοκρατίας (17ος – 19ος αι.)

Στον Κάμπο σήμερα συναντούμε σήμερα αρχοντικά δύο κυρίων περιόδων, που διακρίνονται μεταξύ τους με ορόσημο το 1881. Εκείνη τη χρονιά ένας καταστρεπτικός σεισμός ισοπέδωσε σχεδόν όλα τα μέχρι τότε κτισμένα αρχοντικά του Κάμπου. Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Γάλλος περιηγητής, Αδόλφος Τεστεβίδ που επισκέφθηκε τον Κάμπο το 1872 απαριθμεί τα αρχοντικά σπίτια του σε 650.
Πιο συγκεκριμένα, η κατοικία στα περιβόλια του Κάμπου, και μάλιστα εκείνη που έχει προέλευση την περίοδο της Τουρκοκρατίας, μεταξύ 17ου και 19ου αιώνα δηλαδή, είναι κατασκευασμένη στο όριο με το δρόμο, ενώ μπροστά της διαμορφώνεται η αυλή με το ξύλινο μαγγανοπήγαδο που το γύριζαν τα ζώα για να αντλείται το νερό, την ανοικτή στέρνα με τα «πύλιαστρα» (τετράγωνες κολώνες στις τέσσερις γωνίες της στέρνας), τις σκαλιστές μαρμάρινες γούρνες, την μεγάλη αυλόπορτα προς τον δρόμο και την ιδιαίτερη πύλη προς το περιβόλι. Η αυλή είναι τμήμα διακριτά αποκομμένο από τον αγροτικό χώρο του κτήματος, μέσω ενός πλακόστρωτου ή βοτσαλωτού δαπέδου και μέσω ενός εσωτερικού φράκτη που αποκόπτει την αυλή από το περιβόλι. Συνήθως την σκιάζει μια μεγάλη κληματαριά ή ένα υπερμεγέθες αιωνόβιο δέντρο. Αυτά όλα είναι έτσι διαμορφωμένα, ώστε να αποτελούν στοιχεία εμπλουτισμού του περιβάλλοντος διαβίωσης και να συντείνουν στην διαμόρφωση ενός δροσερού μικροκλίματος. Μια μεγάλη και προβεβλημένη λίθινη σκάλα οδηγεί από την αυλή στο όροφο, όπου βρίσκονται οι χώροι διαμονής του αρχοντικού. Πρόκειται ως επί των πλείστων για διώροφες ή τριώροφες κατασκευές. Στον όροφο βρίσκεται η κύρια κατοικία της οικογένειας. Τα ισόγεια των κατοικιών αυτών, στις περισσότερες περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται ως αγροτικές αποθήκες όπου φυλάσσεται η πλούσια σοδειά, χωρίς να λείπουν και οι περιπτώσεις όπου εκεί φιλοξενείται μια δεύτερη κατοικία για τα μέλη της ευρύτερης οικογένειας ή δωμάτια για το προσωπικό του κτήματος (επιστάτες, υπηρέτες κ. ά.). Ακόμα, υπήρχαν στο ισόγειο οι στάβλοι και οι κάβες. Η κάλυψη των χώρων του ισογείου, αλλά και συχνά των χώρων του ορόφου γίνεται με θόλους, τύπου τέτοιου που να εξυπηρετεί τις κατασκευαστικές ανάγκες, αλλά και την πρόθεση επίδειξης του ιδιοκτήτη.
Οι χώροι της κατοικίας της, τόσο στο ισόγειο όσο και στον όροφο, βρίσκονται σε συνέχεια ο ένας του άλλου και επικοινωνούν μεταξύ τους με εσωτερικές πόρτες. Η είσοδος στον όροφο, όπου βρίσκεται και η κύρια κατοικία, γίνεται από τον «ηλιακό» ή «βότα», έναν ευρύχωρο υπαίθριο χώρο στον οποίο καταλήγει η πλατιά σκάλα και ο οποίος συχνά εξέχει προς την πλευρά του δρόμου, πάνω σε μία σειρά τοξυλίων.
Οι τοίχοι των κτιρίων είναι κατασκευασμένοι από τον ψαμμίτη της γειτονικής περιοχής των Θυμιανών με τις χαρακτηριστικές γαιώδεις αποχρώσεις από ανοιχτή ώχρα έως βαθύ κόκκινο.
Ίσως το καλύτερα σωζόμενο παράδειγμα κατοικίας αυτής της περιόδου είναι ο πύργος Ροδοκανάκη – Μελερέ στην Αγιοδεκτεινή, όπου τόσο στο ισόγειο όσο και στον όροφο διατηρούνται τα βασικά χαρακτηριστικά του καμπούσικου αρχοντόσπιτου πριν από τον σεισμό του 1881.
Οι κατοικίες συνεχίζουν να ονομάζονται (πύργοι), αν και έχουν χάσει τα οχυρωματικά στοιχεία των παλαιότερων κατασκευών.
Το κύριο, «πυργοειδές», τμήμα του ορόφου των αρχοντικού στεγάζεται με τη χαρακτηριστική «τραβάκα», μία πυραμιδοειδή στέγη με πόλη μεγάλη κλήση για το μεσογειακό κλίμα που καλύπτεται από πλατιές κεραμίδες. Η μοναδική «τραβάκα» που διασώζετε μέχρι και σήμερα στον Κάμπο είναι στο «Ζαν Αντώνικο» στα Λωλόδεντρα.

Τα αρχοντικά του Κάμπου μετά το σεισμό του 1881

Το μεγάλο κτιριακό κενό που άφησε ο σεισμός του 1881 και η έλευση του νεοκλασικισμού και του εκλεκτικισμού επέφεραν σημαντικές αλλαγές στον Κάμπο, διατηρώντας όμως κάποια στοιχεία της ήδη διαμορφωμένης «Καμπούσικης» παράδοσης. Τα νέα αρχοντικά, στις περισσότερες περιπτώσεις, κατασκευάστηκαν στις θέσεις των παλαιών, διατηρώντας κάποια προσεισμικά στοιχεία όπως για παράδειγμα την επαφή των οικοδομών με τον δρόμο (Αρχοντικο Ζερβούδη στο Βαρβάσι, Μυταράκη στο Φραγκοβούνι, Τέττερη στου Βάγια κ.α).
Μετά τον σεισμό, αρχίζει, επίσης, να εμφανίζεται και η αντικατάσταση των παλιών μαντρότοιχων προς την πλευρά του δρόμου από μεταλλικά κιγκλιδώματα. Η διάταξη της αυλής διατηρήθηκε όπως της προηγούμενης περιόδου, όπως ήταν προσεισμικά δηλαδή. Οι κατοικίες αυτής της περιόδου, είναι ορθογώνιες σε κάτοψη, κατά πολύ μεγαλύτερες από τους παλαιότερους ''πύργους'' του Κάμπου. Η μακριά πλευρά του ορθογωνίου είναι συνήθως παράλληλη με τον δρόμο, ενώ στις δύο στενές πλευρές προσκολλώνται βεράντες πάνω σε υποστυλώματα. Και πάλι στον όροφο βρίσκεται η κύρια κατοικία της οικογένειας, ενώ στο ισόγειο συναντούμε μια δεύτερη κατοικία για τα μέλη της ευρύτερης οικογένειας είτε αποθήκες. Η είσοδος στον όροφο γίνεται από την μεγάλη εξωτερική βεράντα σε ένα μεγάλο διάδρομο που διασχίζει το σπίτι κατά τον μεγάλο του άξονα. Δεξιά και αριστερά του διαδρόμου διατάσσονται τα δωμάτια.
Βέβαια, τα νέα αρχοντικά κατασκευάζονται πάλι από πέτρα Θυμιανών, η οποία δίνει στα αρχοντικά το έντονο αιγαιοπελαγίτικο χρώμα, αλλά λείπουν πλέον οι λαξευτές προσόψεις της προηγούμενης περιόδου. Τα παράθυρα και οι πόρτες έχουν φαρδιά πλαίσια με γείσα και ποδιές σύμφωνα με τα νεοκλασικά πρότυπα και είναι συνήθως κατασκευασμένα από συμπαγή τούβλα.
Μετά το 1881, οι θόλοι που κάλυπταν τα ισόγεια αντικαθίστανται από επιμελημένα ξύλινα πατώματα. Στις πολύ πλούσιες κατασκευές υπάρχουν μαρμάρινα δάπεδα, ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα κάνουν την εμφάνισή τους δάπεδα από τσιμεντένια πλακίδια. Στον εσωτερικό χώρο επικρατούν τα ξύλινα δάπεδα από φαρδιές σανίδες, ενώ στους υγρούς χώρους συναντώνται τα τσιμεντένια πλακίδια.
Κάποια αρχοντικά, ωστόσο, επηρεάστηκαν από κεντροευρωπαϊκά πρότυπα, όπως το Μαχαιράδικο στον Κοκκαλά, είτε έχουν στοιχεία αγγλικού κλασικισμού όπως η οικία Μιχαληνού στην Αγιοδεκτεινή κ.α.
Άλλα γνωστά καμπούσικα μετασεισμικά αρχοντικά είναι το Ράλλικο, το Ζυγομαλάδικο, το Καλουτάδικο, το Βιτιάδικο, ο Περλέας, το Καλβοκορέσικο, το Μιχάλικο, το Σέρμπικο, το Καστέλλικο και το Καράβικο.
Ζωντανό, όμως, μνημείο της καμπούσικης αρχιτεκτονικής παραμένει το Άργεντικο.Είναι το μόνο καμπούσικο αρχοντικό που σώζεται σήμερα σε άριστη κατάσταση από τη στιγμή που τα υπόλοιπα λεηλατήθηκαν στη Σφαγή του 1822 από τους Τούρκους και ό,τι απέμεινε το κατέστρεψε ο σεισμός του 1881. Αναπαλαιώθηκε τον 20ο αιώνα από τον Φίλιππο Αργέντη.

Πηγές:
1) Βουρνού Μανώλη, «Αρχιτεκτονική ταυτότητα», Το όνομα του περιβολιού Κάμπος,Αθήνα, χ. χ. , σσ. 88-124.2)AdTestevuide, Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικό Le Tourdu Monde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία & Νίκος Πλατής, Χίος 2003.3)Χωρεάνθη Κώστα, Χίος – Τουριστικός Οδηγός, έκδοση Τρίτη, Χίος, χ.χ.4)Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –Οινούσσες, Χίος 2008.








































Μαστίχα

 Ιάκωβος Χίου 128.jpg




Η μαστίχα από την αρχαιότητα έως το 1912




































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ2 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Καρακωνσταντή Αγγελική, Μερεού Ελευθερία και Μαυρέλη ΙωάνναΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)
Εργασία Α΄ Τριμήνου
Η μαστίχα της Χίου από την αρχαιότητα έως και
την τουρκική κατοχή του νησιού (1566-1912)




 - Μεστά.jpg


Ο μαστιχοφόρος σκίνος


Ο μαστιχοφόρος σκίνος είναι ένα θαμνώδες φυτό, που φύεται σε όλη τη Χίο. Ευδοκιμεί, όμως, μόνο στη νότια Χίο, όπου τα ασβεστολιθικά εδάφη είναι ιδανικά για τη καλλιέργεια του. Είναι φυτό αειθαλές και διακλαδίζεται σε μικρό ύψος από το έδαφος. Αντέχει στη ξηρασία και στους νότιους ανέμους. Βρίσκεται σε παραγωγική ηλικία στα 10-12 έτη της ζωής του και αποδίδει κατά μέσο όρο 65-100 gr μαστίχας. Οι γεωργοί κεντούν μερικές φορές το σκίνο από τον Ιούλιο μέχρι το Οκτώβριο με την παραδοσιακή απαράμιλλη τέχνη τους. Από τον πληγωμένο κορμό του στάζει η μαστίχα σαν δάκρυ πάνω σε ασπρόχωμα, που έχουν φροντίσει να στρώσουν στο έδαφος. Όταν η μαστίχα στερεοποιηθεί, τη μαζεύουν, την καθαρίζουν, την ξεχωρίζουν ποιοτικά και τη παραδίδουν υποχρεωτικά στον τοπικό συνεταιρισμό και αυτός με τη σειρά του στην Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου για την κατεργασία της και την παραγωγή διαφόρων προϊόντων. Βέβαια, δεν λείπουν και οι παραγωγοί εκείνοι που πουλούν μαστίχα στο ελεύθερο εμπόριο, παρόλο που η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου είναι υποχρεωτικός συνεταιρισμός από το 1938 που ιδρύθηκε. Από τη μαστίχα παράγονται γλυκά, τσίχλες, λιβάνι, μαστιχέλαιο και άλλα εξαιρετικά προϊόντα. Από το μοναδικό στον κόσμο αυτό φυτό τα χωριά της νότιας Χίου ονομάστηκαν Μαστιχοχώρια.
Το θαύμα του Αγίου Ισιδώρου
Μόνο στα 24 συνολικά αυτά χωριά το μαστιχόδενδρο (σκίνος) καλλιεργείται και παράγει μαστίχα. Το θαύμα, όπως οι άνθρωποι πιστεύουν, συνέβη το 250 μ. Χ. όταν οι Ρωμαίοι έσυραν το σώμα του Αγίου Ισιδώρου κάτω από το σκίνο και για το αίμα του ο Θεός ευλόγησε το σκίνο να δίνει μαστίχα. Κατ’ άλλους ο σκίνος άρχισε να δακρύζει με αληθινά δάκρυα, όταν είδε τα δάκρυα του Αγίου Ισιδώρου.
Η προέλευση του ονόματος μαστίχα
Όσον αφορά την προέλευση του ονόματος μαστίχα, «… η λέξη προήλθε από το ΄΄μάστιξ΄΄, γιατί αντί κεντήματος ο σκίνος μαστιγωνόταν, ή από το ρήμα ΄΄μασώ΄΄. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Λατίνοι γιατροί ονόμασαν το προϊόν ΄΄μαστίχην΄΄ ή “mastic(από το masticare= μασώ). Επίσης, υπάρχει η άποψη πως η λέξη μαστίχα έχει ομηρική προέλευση από το ΄΄μάσταξ΄΄ (ο μάσταξ –γος = στόμα ή μασημένη τροφή)».
Η μαστίχα στην αρχαιότητα
Οι αρχαιότερες πληροφορίες για το μαστιχόδεντρο προέρχονται από τον Ηρόδοτο, ο οποίος έζησε τον 5ο π. Χ. αιώνα, και αναφέρει ότι στην αρχαία Ελλάδα μασούσαν το αποξηραμένο ρητινώδες υγρό που ρέει από τον φλοιό του μαστιχόδεντρου.
Ο Ιπποκράτης, πατέρας της ιατρικής, συνιστά τη μαστίχα ως θεραπευτικό μέσο. Για τη μαστίχα ο Διοσκουρίδης, ο οποίος έζησε τον 1ο μ. Χ. αιώνα, αναφέρει ότι βοηθάει στις περιπτώσεις δυσπεψίας, στην αναπαραγωγή του αίματος, στον χρόνιο βήχα, ενώ δρα και ως ηρεμιστικό φάρμακο.
Παρόλο που η μαστίχα είναι γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένο αν καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά στη Χίο. Υπάρχουν αναφορές για παραγωγή μαστίχης πριν μερικούς αιώνες στην περιοχή μεταξύ Οθωμανικής αυτοκρατορίας και Περσίας, δηλαδή στο σημερινό Κουρδιστάν. Δεν είναι όμως απόλυτα εξακριβωμένο εάν πρόκειται για το ίδιο είδος δένδρου. Το γεγονός ότι δεν βρέθηκε να καλλιεργείται συστηματικά μέχρι σήμερα πουθενά αλλού είναι αρκετό για να πιστοποιηθεί ότι η πατρίδα του μαστιχόδενδρου είναι η νήσος Χίος. Η ηλικία απολιθωμένων φύλλων μαστιχόδενδρου, που βρέθηκαν στη Χίο υπολογίστηκε στα 6 εκατομμύρια χρόνια.
Οι αρχαίοι, πάντως, ονόμαζαν το φυτό αυτό «σχίνον». Με το ίδιο όνομα αναφέρεται και ο βολβός της σκίλλης, το κοινώς ονομαζόμενο σκιλλοκρόμμυδο. Ο σκίνος ήδη από την αρχαιότητα ήταν δένδρο γνωστό και όλα του τα μέρη έχουν στυπτικές ιδιότητες. Δηλαδή και ο καρπός του και τα φύλλα και ο φλοιός των κλαδιών και της ρίζας έχουν τις ιδιότητες αυτές. Γίνεται λόγος σχετικά με τη χρήση της μαστίχας στην ταρίχευση του ανθρώπινου σώματος, όπως εκείνης των Φαραώ. Πάντως, η κλασική αρχαιότητα δε μας παρέχει ιστορικές ειδήσεις για την καλλιέργεια, τη χρήση και το εμπόριο της μαστίχας.
Η μαστίχα στη Ρωμαϊκή εποχή
Πολύ αργότερα από τον Ιπποκράτη αρκετοί Έλληνες και Λατίνοι γιατροί, και μάλιστα λιγότερο γνωστοί, αναφέρουν τις χρήσεις και φαρμακευτικές ιδιότητες της μαστίχας. Πρώτος ο ρωμαίος αυτοκράτορας Ηλιογάβαλος ανάμιξε μαστιχέλαιο (mastichinumoleum) με κρασί και το ονόμασε μαστίχινον οίνον (masticatum). Πιστεύετε ότι επρόκειτο για ποτό αντίστοιχο με το σημερινό ούζο μαστίχη. Οι κυρίες της Ρώμης, και αργότερα αυτές της Κωνσταντινούπολης, μεταχειρίζονταν οδοντογλυφίδες από ξύλο μαστιχόδενδρου, γιατί είχε την ιδιότητα να λευκαίνει τα δόντια. Αυτή η συνήθεια διατηρήθηκε και στο Μεσαίωνα, οπότε χρησιμοποιούσαν οδοντογλυφίδες από ξύλο μαστιχόδενδρου σε μεγάλες ποσότητες στην Γαλλία, Αγγλία, Ολλανδία και Ισπανία. Το μαστιχόδενδρο ως μεσογειακό είδος ήταν αρκετά νωρίς γνωστό στη χλωρίδα της Ιταλίας και ιδιαίτερα στην περιοχή της Σιένα. Οι Λατίνοι ονόμαζαν το φυτό «lentiscus», οι δε Ρωμαίοι γνώριζαν το μαστιχέλαιο, το οποίο ονόμαζαν «mastichinumoleum». Χρησιμοποιούνταν ακόμη και η ρίζα και ο φλοιός και τα φύλλα του σχίνου (σχινόφυλλα ) για διάφορες θεραπείες.

Η μαστίχα στην Βυζαντινή εποχή
Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές για την οργάνωση, τη συγκομιδή και το εμπόριο της μαστίχας κατά τη βυζαντινή περίοδο. Πάντως, όσο καιρό το νησί βρισκόταν υπό την εξουσία της βυζαντινής αυτοκρατορίας το εμπόριο της μαστίχας ήταν μονοπώλιο του Έλληνα αυτοκράτορα, όπως και εκείνο του αλατιού. Η μαστίχα απέδιδε στα αυτοκρατορικά ταμεία ή τα ταμεία του βυζαντινού διοικητή του νησιού περίπου 120.000 χρυσά νομίσματα.
Η οικονομία της Χίου ήταν ανθηρή στα χρόνια του Βυζαντίου εξαιτίας της μαστίχας. Το προϊόν ήταν πασίγνωστο στα εμπορικά κέντρα της Ευρώπης και της Ανατολής. Λίγα χρόνια μετά τη κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους σταυροφόρους της 4ης σταυροφορίας το 1204, ο Μιχαήλ Παλαιολόγος αναγκάστηκε να εκχωρήσει εμπορικά προνόμια στους Γενοβέζους στη Χίο. Έτσι το βυζαντινό σύστημα παραγωγής και διαχείρισης της μαστίχας κληρονομήθηκε αναγκαστικά από τους Γενοβέζους.
Το μονοπώλιο εμπορίας της μαστίχας από τους Γενοβέζους
Κατά τα μεσαιωνικά χρόνια, η νήσος Χίος κυριεύτηκε κατά σειρά από τους Βενετσιάνους και τους Γενουάτες(1349-1566).Υπήρξε το μήλο της έριδος για το ποιος θα έχει το μονοπώλιο της εμπορίας της μαστίχας.
Αυτή την εποχή, και συγκεκριμένα το 1349 ιδρύθηκε η περίφημη Μαόνα, ένα είδος μετοχικής ναυλωτικής μονοπωλιακής επιχείρησης, η οποία είχε την ευθύνη της μαστίχας με μόνη υποχρέωση να δαπανά χρήματα για την άμυνα του νησιού. Οι Μαονέζοι, που ήταν Γενοβέζοι, οργάνωσαν την παραγωγή και το εμπόριο της μαστίχας με σύστημα. Το προϊόν το εμπορεύονταν με ειδικά κιβώτια (cuffini) σφραγισμένα και περιτυλιγμένα.
Το νησί μας, λοιπόν, το εκμεταλλεύτηκε μονοπωλιακά η Γενουάτικη Μαόνα. Η παραγωγή και η πώληση της μαστίχας ανήκαν αποκλείστηκα σε αυτήν. Και το γεγονός αυτό πολύ σύντομα δημιούργησε ένα ιδιαίτερα σκληρό καθεστώς για τους μαστιχοκαλλιεργητές, μέχρι τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας. Οι παραγωγοί ήταν υποχρεωμένοι, ανάλογα με τους σκίνους που καλλιεργούσαν, να παραδώσουν στους Γενοβέζους «κυρίους τους» κάποια ποσότητα μαστίχας. Αν δεν κατόρθωναν να τη συγκεντρώσουν, τιμωρούνταν με πρόστιμο, διπλάσιο της αξίας της τιμής, όπως την καθόριζαν «οι αυθέντες». Οι ποινές για τους κλέφτες της μαστίχας ήταν παραδειγματικές. Κόψιμο μύτης, αυτιού, ποδιού, χεριού, στιγματισμός με πυρακτωμένο σίδερο, ακόμα και τύφλωση. Για το μάζεμα της μαστίχας δημοσίευαν προκήρυξη, την οποίαν όποιος παρέβαινε τιμωρούνταν με θάνατο.
Η μαστίχα στην Τουρκοκρατία (1566-1912)
Η τουρκική κατοχή του νησιού δημιούργησε μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στον κατακτητή και τον παραγωγό της μαστίχας. Τη μισή παραγωγή οι καλλιεργητές την παρέδιδαν ως «κεφαλικόν φόρον», τη δε υπόλοιπη ήταν υποχρεωμένοι να την πουλήσουν στον τελώνη σε ευτελή τιμή, από τον οποίο επιτρεπόταν, εάν ήθελαν, να αγοράσουν για δική τους χρήση, σφραγισμένη, για να μη θεωρηθεί κλοπιμαία στη διπλάσια τιμή εκείνης που την είχαν πουλήσει. Από αυτήν, η καλύτερη ποιότητα σφραγισμένη σε πήλινα δοχεία, προοριζόταν για τα ανάκτορα του Σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη, η δε δεύτερη ποιότητα για τα χαρέμια των Μαμελούκων στο Κάιρο της Αιγύπτου. Η Υψηλή Πύλη έδωσε στους μαστιχοπαραγωγούς «ιδιαίτερα προνόμια για να τους ενθαρρύνει, ώστε να εργάζονται πιστώς», όπως να μην γίνεται παιδομάζωμα στο νησί, να ασκείται η λατρεία τους χωρίς σχεδόν κανένα περιορισμό, να χρησιμοποιούνται καμπάνες στις εκκλησίες κ. ά. Η ελευθερία του εμπορίου της μαστίχας χορηγήθηκε στους Χιώτες καλλιεργητές από το σουλτάνο Αβδούλ Μετζίτ το 1840.
Πηγές:

1) Σαββίδη Θωμά, Το Μαστιχόδεντρο της Χίου (pistacialentiscusvar.chia), Θεσσαλονίκη 2000.2) Περρίκου Γιάννη, Η μαστίχα Χίου, Διαδρομές στα μυστικά της μονοπάτια, Χίος 2006.3) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –Οινούσσες, Χίος 2008.4) Μπελλέ Χρίστου, Το νησί Μαστίχα, Αθήνα 2005.





4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ3 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Τουλούπα Σοφία, Φωτεινού Λεμονιά, Σημηριώτη Αγλαΐα και Φιστέ ΦωτεινήΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)
Εργασία Α΄ Τριμήνου
Τα Μαστιχοχώρια της Χίου
mastihohoria_map.jpg



Το τμήμα των Μαστιχοχωρίων, το νοτιότερο της Χίου, απλώνεται γεωγραφικά από τα βόρεια όρια του Λιθίου, τις νότιες πλαγιές του βουνού Προβατά, τα υψώματα του Αγίου Γεωργίου του Συκούση και του Θολοποταμίου, τους λοφίσκους του Ανέμωνα και του Αγίου Μηνά και καταλήγει στο νοτιότερο άκρο του νησιού.
Τα Μαστιχοχώρια είναι 24 και είναι τα εξής παρακάτω: το Βουνό, η Έξω Διδύμα, το Θολοποτάμι , η Καλλιμασιά, ο Καταρράκτης, η Κοινή, η Μέσα Διδύμα, το Μυρμήγκι, τα Νένητα, η Παγίδα και τα Φλάτσια, τα Αρμόλια, η Βέσσα, η Ελάτα, η Καλαμωτή, το Λιθί, τα Μεστά, οι Ολύμπους, τα Πατρικά, το Πυργί, ο Άγιος Γιώργης ο Συκούσης, το Νεοχώρι, τα Θυμιανά και οι Βαβύλοι.
Μαστιχοχώρια και Μαστίχα
Η μαστίχα ευδοκιμεί μόνο στα νότια της Χίου. Αποτελεί το πιο σημαντικό παραγόμενο προϊόν του νησιού, καθώς εξάγεται σε ολόκληρο τον κόσμο. Η παραγωγή και η εξαγωγή της μαστίχας συμβάλλει σημαντικά στην οικονομία και στον τουρισμό του νησιού. Η παράδοση και τα έθιμα των Μαστιχοχωρίων είναι συνδεδεμένα με την διαδικασία της καλλιέργειας της Μαστίχας.

Ιστορία των Μαστιχοχωρίων
Λόγω της σημασίας της μαστίχας τα Μαστιχοχώρια δέχτηκαν την εκμετάλλευση πολλών κατακτητών. Συγκεκριμένα οι Γενοβέζοι οργάνωσαν την παραγωγή και το εμπόριο της μαστίχας, που επέβλεπαν δυο ανώτερα στελέχη της Μαόνας, χωρίς τη συγκατάθεση των οποίων απαγορευόταν η πώληση έστω και μερικών γραμμαρίων μαστίχας. Η μαστίχα μαζευόταν από ειδικούς υπαλλήλους της Μαόνας και αποτελούσε το κύριο μέσο πλουτισμού του νησιούαπολαμβάνονταςειδικά μέτρα προστασίας.

Την τακτική των Γενοβέζων με τη μαστίχα ακολούθησαν και οι Τούρκοι που διέθεταν ειδικό υπάλληλο (τον Σακίζ Εμίνη) για την επίβλεψη και βεβαίωση της ετήσιας παραγωγής. Οι Χιώτες άλλωστε ξεμπέρδευαν με τη φορολογίας τους, στέλνοντας κάθε χρόνο στον σουλτάνο περίπου 25 τόνους μαστίχας.
Στα 1930, η παραγωγή μαστίχας είχε φτάσει τους ενενήντα τόνους, από τους οποίους τριάντα κατευθύνονταν στη βιομηχανία χρωμάτων, πενήντα εξάγονταν στην Τουρκία κι άλλοι δέκα προορίζονταν για τα χιώτικα γλυκά. Στη συνέχεια όμως, η Τουρκία απαγόρευσε τις εισαγωγές για συναλλαγματικούς λόγους, ενώ η παραγωγή βιομηχανικής μαστίχας και γόμας για τα βερνίκια τσάκισε το χιώτικο μονοπώλιο.
Η ίδρυση το 1939 της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου με ενέργειες του πρώτου προέδρου της Καλλιμασιώτη γιατρού Γιώργου Σταγκούλη έδωσε νέα δυναμική ώθηση στις εξαγωγές της μαστίχας στο εξωτερικό, καθώς και στην οικονομική ανάπτυξη των Μαστιχοχωρίων. Η Ένωση μέχρι και σήμερα αποτελεί την κινητήρια δύναμη των Μαστιχοχωρίων.
Χαρακτηριστικά των Μαστιχοχωρίων
Όλα σχεδόν τα Μαστιχοχώρια έχουν έντονο μεσαιωνικό χρώμα και η αρχιτεκτονική τους προέρχεται από τα χρόνια που στο νησί κυριαρχούσε η Μαόνα, η εταιρεία που εκμεταλλεύτηκε οικονομικά το νησί από το 1349 έως το 1566. Η Καλαμωτή, τα Μεστά, η Βέσσα, το Πυργί, οι Ολύμποι και η Ελάτα είναι μερικά από τα καλυτέρα διατηρημένα δείγματα αυτού του είδους.
Καλαμωτή
Η Καλαμωτή είναι το κεντρικότερο χωριό των Μαστιχοχωρίων. Χτισμένη στην πιο γόνιμη πεδιάδα του νησιού διατηρεί ακόμη στοιχεία της παλιάς ακμής. Η ζωή περιστρέφεται γύρω από την κεντρική πλατεία της. Ο κάμπος της Καλαμωτής φημίζεται για τα καρπούζια και τα λαχανικά του.
Μεστά
Τα Μεστά είναι ο πιο καλοδιατηρημένος μεσαιωνικός οικισμός της Χίου. Μαζί με το Πυργί και τους Ολύμπους αποτελούν τα λεγόμενα καστροχώρια του νησιού. Τα Μεστά φημίζονται για το κρασί τους και για το έθιμο του Αγά την Καθαρή Δευτέρα.
Βέσσα
Η Βέσσα είναι μεσαιωνικό χωριό χτισμένο μέσα σε λαγκαδιά. Τα σπίτια είναι στενά, ψηλά και μοιάζουν με πύργους.Πυργί
Το Πυργί είναι το μεγαλύτερο χωριό των Μαστιχοχωρίων. Είναι χτισμένο σε πεδινή έκταση και σε σχήμα κυκλικό. Στο κέντρο του οικισμού δεσπόζει μεγάλος Πύργος, που έδωσε και το όνομά του στο χωριό. Αξιοσημείωτη και εντυπωσιακή είναι η αρχιτεκτονική των σπιτιών και της εκκλησίας με τα «ξυστά» σχέδιά τους. Χαρακτηριστικό των Πυργούσων είναι η τοπική διάλεκτός τους (ντοπιολαλιά) με την τραγουδιστική έκφρασή της.
Ολύμποι
Οι Ολύμποι είναι Κάστρο – Χωριό χτισμένο τα μεσαιωνικά χρόνια. Τα ακραία σπίτια αποτελούν οχυρό τείχος προστασίας από εχθρικές επιδρομές. Στο κέντρο του χωριού υπάρχει ψηλός τετράγωνος πύργος. Ο οικισμός έχει χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού διατηρητέος.Ελάτα
Η Ελάτα είναι χωριό με μεσαιωνικά στοιχεία. Η περιοχή βγάζει πολύχρωμα μάρμαρα. Εντυπωσιακή είναι η ακρογιαλιά της Αγίας Ειρήνης.

Πηγές:
1)Κοκκάλη Παντελή, Ανδρέας Ι. Πολεμίδης, Συμβολή εις την ιστορίαν της Χίου, Τόμος πρώτος, Αθήναι 1974.2)Χωρεάνθη Κώστα,Χίος – Τουριστικός Οδηγός,έκδοση Τρίτη, Χίος, χ.χ.3)AdTestevuide, Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικό LeTourduMonde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία & Νίκος Πλατής, Χίος 2003.4)Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά – Οινούσσες, Χίος 22008.5) Μπελλέ Χρίστου, Το Νησί Μαστίχα, Αθήνα 2006.6) Περρίκου Γιάννη, Η μαστίχα της Χίου, Χίος 1995.








































Αμυντική Οργάνωση της Χίου κατά το Μεσαίωνα και την Τουρκοκρατία
Το Κάστρο της πόλης της Χίου
 Ιάκωβος Χίου 084.jpg


4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ2 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Αγγελής Μάνθος, Μερεσετζής Μάνος, Κασάπας Μιχάλης και Μαυράκης ΧαράλαμποςΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01) Εργασία Α΄ Τριμήνου
Το Κάστρο της πόλης της Χίου
 Χίου από ψηλά.jpg




Μπαίνοντας στο λιμάνι της Χίου, δεξιά, βλέπει κανείς το Κάστρο της Χίου, κτίσμα από τη βυζαντινή εποχή, επισκευασμένο τα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Χτίστηκε απ’ τους Βυζαντινούς τον 9ο αιώνα και, κατεστραμμένο από τους πολέμους, ξαναχτίστηκε, μεγαλωμένο αρκετά, από τους Γενουάτες κατακτητές της Χίου τον 15ο αιώνα. Αλλά και στη διάρκεια της τουρκικής κατοχής του νησιού (1566-1912), το Κάστρο επισκευάστηκε πολλές φορές και οχυρώθηκε καλύτερα. Ευτυχώς, οι προμαχώνες και οι επάλξεις του διατηρούνται αρκετά καλά στις μέρες μας.
Μια βαθιά και πλατιά τάφρος(αυλάκι), η Σούδα, γεμάτη θαλασσινό νερό έζωνε προστατευτικά το τείχος του Κάστρου. Σήμερα, ένα μεγάλο τμήμα της χρησιμοποιείται ως χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων.
Την κεντρική είσοδο του Κάστρου αποτελεί η Νότια Πύλη πάνω από την τάφρο, η οποία προστατεύεται από έναν κυκλικό πύργο
Δίπλα στη θολωτή είσοδο του Κάστρου, μπορούμε να δούμε τη σκοτεινή και υγρή φυλακή του Μητροπολίτη Χίου Πλάτωνα και των εβδομήκοντα προκρίτων του νησιού, που πιάστηκαν για τρομοκρατικούς λόγους αιχμάλωτοι από τους Τούρκους και τελικά απαγχονίστηκαν στις 23 Απριλίου 1822 κατά τη διάρκεια της επανάστασης στο νησί.
Πλάι στη φυλακή, υψώνεται επιβλητικό το παλάτι του Ιουστινιάνη, του κυρίαρχου του νησιού στα χρόνια της Γενουατοκρατίας(1346 – 1566), και το οποίο σήμερα είναι ερειπωμένο.
Πιο μέσα, στην άκρη της μικρής πλατείας, είναι το τούρκικο νεκροταφείο με τον τάφο του Καπουδάν-Πασά Καρά Αλή, αρχιναυάρχου, και των αξιωματούχων του τουρκικού στόλου, που σκοτώθηκαν κατά την ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Ψαριανό πυρπολητή Κωνσταντίνο Κανάρη, στις 6-7 Ιουνίου του 1822.
Φήμες λένε ότι ο βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Θ΄ ο Μονομάχος και οι συναυτοκράτειρες Ζωή και Θεοδώρα έχτισαν μια εκκλησία μέσα στο Κάστρο. Αν αυτή δεν ήταν το Πολιτικόν του χρυσόβουλλου του Παλαιολόγου, πιθανώς να είναι ο Άγιος Γεώργιος, η σημερινή κεντρική εκκλησία του Κάστρου, που τα χρόνια της Τουρκοκρατίας λειτουργούσε ως Τζαμί.
Μέσα στο Κάστρο μπορούμε, επίσης, να δούμε ένα τζαμί, το ονομαζόμενο Μπαϊρακλί, παλιά σπίτια της εποχής της Τουρκοκρατίας, καθώς και το βυζαντινό ή ενετικό πύργο (βίγλα), για παρατήρηση προς τη θάλασσα για προστασία από τυχόν εχθρικές επιδρομές, τον λεγόμενο Πύργο του Κουλά, ο οποίος σώζεται σήμερα ακέραιος.
Υπάρχουν ακόμη η βυζαντινή Κρύα Βρύση, παλιά δεξαμενή και δύο τουρκικά Λουτρά(θολωτά κτίσματα).
Στα σπίτια του Κάστρου την εποχή της Γενουατοκρατίας και της Τουρκοκρατίας στο νησί κατοικούσαν οι προύχοντες και ο στρατός των κατακτητών για λόγους ασφαλείας από εχθρικές επιδρομές και λεηλασίες.
Το Κάστρο της Χίου, τέλος, κατοικείται από τότε που κτίστηκε μέχρι και σήμερα.
Πηγές:


1) Χωρεάνθη Κώστα, Χίος Ημερολόγιο 1973.
2)Χωρεάνθη Κώστα, Χίος – Τουριστικός Οδηγός, έκδοση Τρίτη, Χίος, χ.χ.3)Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –Οινούσσες, Χίος 22008.





































Το Κάστρο της Βολισσού

4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ3
Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία
Μαθητές: Σεζένια Μάρκελλος, Ψαρράς Κώστας, Χούλης Σταμάτης και Σιδερίδης Άγγελος
Καθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)
Εργασία Α΄ Τριμήνου



Το Κάστρο της Βολισσού της Χίου


 Βολισσού.jpg


Η Βολισσός, χωριό σε απόσταση 40 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου, αποτελεί το κέντρο των Βορειοχώρων. Χτισμένη στη ρίζα και στις πλαγιές μικρού λόφου δεσπόζει στον Κάμπο της Βολισσού.
Είναι πολύ παλιό χωριό με κύριο χαρακτηριστικό του τους μικρούς δρόμους και τα στενά δρομάκια. Η κορυφή του λόφου στις πλαγιές του οποίου έχει χτιστεί το χωριό, στεφανώνεται από το Κάστρο, τον Πύργο, όπως το λένε οι Βολισσιανοί.
Το Κάστρο χτίστηκε τη βυζαντινή εποχή από το στρατηγό του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, τον Βελισάριο, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση εξορίστηκε εκεί τον 6ο αιώνα, όταν τυφλώθηκε. Λέγεται μάλιστα ότι από αυτόν πήρε το όνομά του και το χωριό. Τα κύματα έριξαν ναυαγό στις ακρογιαλιές της Βολισσού τον πολυνίκη στρατηγό στο μακρινό ταξίδι του προς τις αυτοκρατορικές κτήσεις της Αφρικής. Σε ανάμνηση, έτσι, της σωτηρίας του έχτισε το περίφημο κάστρο, το Κάστρο Βελισάριου, όπως το ονόμασαν οι Γενουάτες ιστορικοί Ιερώνυμος, Μιχαήλ και Αυγουστίνος Τζουστινιάνι. Υπάρχει βέβαια και η άποψη ότι το Κάστρο χτίστηκε μάλλον τον 11ο αιώνα.
Έχει σχήμα τραπεζοειδές με έξι κυκλικούς πύργους – προμαχώνες και κατασκευάστηκε από τοπική σκουρόχρωμη πέτρα. Γενικά διατηρείται σε καλή κατάσταση, παρόλο που τα τείχη του είναι μισογκρεμισμένα, ενώ οι προμαχώνες του έχουν καταρεύσσει. Στο εσωτερικό του υπήρχαν χτίσματα όπως δωμάτια, δεξαμενές και εκκλησίες, που δυστυχώς σήμερα δεν σώζονται.
Είναι χτισμένο σε στρατηγική θέση, σε υψόμετρο 230 μέτρων. Αποτελούσε το σημαντικότερο αμυντικό οχυρό της Βόρειας Χίου και προστάτευε το Βορειοδυτικό τμήμα του νησιού από τυχόν πειρατικές ή εχθρικές επιδρομές, σε συνδυασμό πάντα με άλλα οχυρωματικά έργα (πύργοι, βίγλες ή φρυκτωρίες), που υπήρχαν διάσπαρτα στα χωριά της Αμανής.
Κατά τον 15ο αι. το Κάστρο επισκευάστηκε και πήρε την τελική του μορφή από τους Γενοβέζους κατακτητές του νησιού. Η ντόπια παράδοση θέλει το Κάστρο να συνδέεται με υπόγεια σήραγγα με τη συνοικία Πύθωνα της Βολισσού, για την κάλυψη των αναγκών ύδρευσης και επικοινωνίας σε περιπτώσεις πολιορκίας.
Σήμερα, στο εσωτερικό του Κάστρου δεν υπάρχει τίποτα από τα παλιά κτίσματα, ενώ τα τείχη του είναι σε ορισμένα σημεία μισογκρεμισμένα και μεγάλα τμήματα των προμαχώνων έχουν καταρρεύσει.
Τα τελευταία χρόνια το Κάστρο της Βολισσού φωτίζεται κατά τις νυχτερινές ώρες και έτσι φαίνεται πολύ εντυπωσιακό.

Πηγές:

1)Χωρεάνθη Κώστα, Χίος – Τουριστικός Οδηγός, έκδοση Τρίτη, Χίος, χ.χ.
2) AdTestevuide, Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικό LeTourduMonde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία & Νίκος Πλατής, Χίος 2003.
3) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά – Οινούσσες, Χίος 22008.
4) Χωρεάνθη Κώστα, Χίος Ημερολόγιο 1973.
5) http:visit-chios.blogspot.gr/2011/04/blog-post_2731.html





























Το Κάστρο των Αρμολίων


 Αρμολίων.jpg



4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ1 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Γεωργαλά Αφροδίτη, Γανιάρη Ευαγγελία, Καΐτη Όλγα και Βουγάδη ΠαρασκευήΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ Ο1)Εργασία Α΄ Τριμήνου
Το Κάστρο της Ωριάς ή των Απολίχνωνστα Αρμόλια της Χίου
 Αρμολ.jpg

Σε απόσταση 21 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου, πάνω στην κορυφή του βουνού Λυκούρι και στα βόρεια του χωριού Αρμόλια της νότιας Χίου βρίσκεται το από τα χρόνια της Βυζαντινής Κατοχής του νησιού χτισμένο Κάστρο της Ωριάς ή των Απολίχνων. Το ευρύτερα γνωστό σήμερα ως Κάστρο των Αρμολίων είναι σύγχρονο με τα άλλα 2 κάστρα του νησιού, τα οποία βρίσκονται στην Βολισσό και στα Καμπιά. Το Κάστρο των Αρμολίων, κατά τον Ν. Ζ. Περρη, το ανακατασκεύασε το 1420 και το μεγάλωσε στην έκταση των σημερινών ερειπίων του, ο Νικόλαος Μπάνκα – Ιουστινιανής, Ποτεστάτος, τότε, της Χίου. Σύμφωνα ωστόσο, με επιγραφή που υπάρχει στον ερειπωμένο ναό του Κάστρου, ο οποίος είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη, εκείνο χτίστηκε γύρω στο 1445 απ’ τον OttoboneGustiniani. Επειδή, όμως, λέγεται και «Κάστρο του Απολίχνου ή των Απολίχνων», τη δεκετία του 1960 ο τότε έφορος Αρχαιοτήτων Χίου και διακεκριμένος μελετητής της Χιακής ιστορίας Αντώνης Στεφάνου υποστήριξε, βασιζόμένος σε άγνωστη μέχρι τότε μαρτυρία, ότι ο πρώτος ιδρυτής του Κάστρου ήταν ο βυζαντινός στρατηγός Απολίνεω και το όνομα του παραφθαρμένο, μας το παρέδωσε ως «Κάστρο του Απολίχνου».Η ονομασία του ως Κάστρο της Ωριάς έχει σχέση με τη διαδεδομένη σ’ όλο τον ελληνικό χώρο παράδοση της πολιορκίας για πολλά χρόνια από εχθρικό στρατό ενός κάστρου, στο οποίο κατοικεί μέσα η Ωριά (Ωραία κόρη, βασίλισσα). Απόρθητο κάνουν το κάστρο τόσο η δυνατή του οχύρωση, όσο και η ευνοϊκή για την άμυνα θέση του. Το κάστρο τελικά κυριεύεται με προδοσία και η ηρωίδα, για να μην πέσει στα χέρια των εχθρών, γκρεμίζεται απ’ το τείχος και σκοτώνεται. Το Κάστρο των Αρμολίων αποτελούσε σημαντική οχύρωση για την περιοχή αυτή των Μαστιχοχωρίων. Από τους πύργους του η μάτια καλύπτει πολύ μεγάλο οπτικό πεδίο. Το Κάστρο αυτό μπορούσε να ήταν ένα κέντρο φρυκτωριών, που με τη σειρά του θα μετέδιδε τα μηνύματα που έπαιρνε από τις μικρότερες παραλιακές φρυκτωρίες στα υπόλοιπα οχυρά. Κατά την εποχή της Γενουατοκρατίας(1349-1566) στο νησί είχε χρησιμοποιηθεί σαν διοικητικό κέντρο των Μαστιχοχωρίων. Έτσι φτάνει κάνεις στο συμπέρασμα πως η τόσο σημαντική από φυσικού της οχυρή του θέση θα ήταν δευτερεύουσα μιας και τα ιδία τα χωριά, και ιδιαίτερα εκείνα των Μαστιχοχωρίων, ήταν οχυρωμένα με επαρκή οπωσδήποτε οχύρωση. Έτσι, μόνο σε έσχατη ανάγκη κατά τη διάρκεια μιας ληστρικής πειρατικής επιδρομής το Κάστρο των Απολίχνων χρησιμοποιήθηκε σαν ένα ασφαλές καταφύγιο πάνω στη δυσπρόσιτη κορυφή του για τους κατοίκους των γύρω χωριών. Ο Γάλλος περιηγητής, Αδόλφος Τεστεβίδ επισκέφθηκε το Κάστρο των Αρμολίων το 1872 και έγραψε γι’ αυτό τα εξής:
Κοντά στα Αρμόλια, υψώνονται τα ερείπια ενός καλοδιατηρημένου γενουάτικου πύργου, ο οποίος κατασκευάστηκε από την οικογένεια Ιουστινιάνη το 1440 και ονομάζεται Απολύχνη. Είχε ένα πολύ στέρεο περιφραγμένο περιβόλι, διπλό σε έκταση, και αριθμούσε 62 θολωτά δωμάτια και 2 μεγάλες δεξαμενές. Πάνω στην πόρτα του αναγράφεται η ημερομηνία κατασκευής του.
Πηγές:1)Περρή Νίκου Ζ. , Ο Κάμπος, τ. 1, Χίος 1972. 2) Χωρεάνθη Κώστα,
Χίος Ημερολόγιο 1973.
3)Χωρεάνθη Κώστα,
Χίος – Τουριστικός Οδηγός, έκδοση Τρίτη, Χίος, χ.χ.
4)AdTestevuide,
Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικόLeTour
duMonde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία & Νίκος Πλατής, Χίος 2003.
5) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. ,
Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά – Οινούσσες,
Χίος22008.



















Βίγλες στη Χίο

 3.JPG


Βίγλες Δημοτικής Ενότητας Αγίου Μηνά Χίου4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ1 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Δεββές Φώτης, Μαρτάκης Θανάσης, Γιαλιάς Κώστας και Καραμαούνας ΑντώνηςΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ01)Εργασία Α΄ ΤριμήνουΟι Βίγλες της Δημοτικής Ενότητας Αγίου Μηνά Χίου (Νεοχωρίου ή Γαδαρά και Αγίας Ελένης) Βίγλες Χίου (γενικά στοιχεία)
Θα ξεκινήσουμε την εργασίας μας παραθέτοντας κάποια γενικά στοιχεία για τις Βίγλες της Χίου.Πιο συγκεκριμένα, οι Βίγλες, που ονομάζονται επίσης και Φρυκτωρίες λόγω της μετάδοσης σημάτων με φωτιά τη νύχτα σε μακρινές αποστάσεις, ήταν παρατηρητήρια σημαντικά για το αμυντικό σύστημα του νησιού από τα μέσα του 14ου αιώνα έως και τις αρχές του 19ου αιώνα μ. Χ. Πρόκειται για κυλινδρικά κτίρια, εκτός από τη Βίγλα Κουλά στο Κάστρο της Χίου, η οποία είναι ημικυκλική, των 12 έως 20 μέτρων ύψος με 15 μέτρα διάμετρο. Έκαναν την δουλειά που κάνουν τα σημερινά ΡΑΝΤΑΡ. Αυτοί οι πύργοι παρατήρησης προφύλασσαν το νησί από πειρατικές και εχθρικές θαλάσσιες επιδρομές, συνδυάζοντας τη λειτουργία τους με τα άλλα κάστρα και πύργους που είχαν χτίσει οι Γενουάτες πάνω στη Χίο (1346-1564). Γι’ αυτό το λόγο, οι Βίγλες είναι κατασκευασμένες σε τέτοια μέρη, δηλαδή κυρίως σε υψώματα πάνω από τη θάλασσα, ώστε να κατοπτεύουν πλήρως το σύνολο των ακτών του νησιού, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στους κόλπους και τους όρμους που προσφέρονταν για αραξοβόλι των πλοίων. Μόλις οι βιγλάτορες έβλεπαν από κάποια Βίγλα κάποιο εχθρικό σκάφος στη θάλασσα, ειδοποιούσαν η μία την άλλη με το άναμμα φωτιάς ή με την ανύψωση καπνού, και γρήγορα όλο το νησί γνώριζε για την άφιξη του ύποπτου πλοίου. Έτσι, ειδοποιούνταν έγκαιρα οι κάτοικοι του νησιού, που κατέφευγαν στα οχυρωμένα κάστρα ή στους πύργους. Αυτή η αμυντική γραμμή συνέχισε να χρησιμοποιείται και μέσα στην Τουρκοκρατία (1566-1912).Στην κορυφή της κάθε Βίγλα είχε ένα δωμάτιο για τους βιγλάτορες και ους 2-3 φύλακες που φύλαγαν σκοπιά. Στο δωμάτιο αυτό, μπορούσε κανείς να ανέβει μόνο με ανεμόσκαλα, την οποία μετά τραβούσε επάνω κι έτσι κανείς δεν μπορούσε να τον πειράξει. Από το δωμάτιο ο βιγλάτορας μπορούσε να ανέβει στο δώμα της Βίγλας, μια στρογγυλή ταράτσα, από όπου παρατηρούσε το πέλαγος και τις γειτονικές του Βίγλες. Σε περίπτωση ανάγκης άναβε φωτιά για να στείλει το σήμα του. Από εκεί επάνω μπορούσε ακόμη και να αμυνθεί από τις πολεμίστρες εάν κάποια μικρή ομάδα έκανε επίθεση στη Βίγλα.Η Χίος πρέπει να είχε περιμετρικά γύρω στις 50 Βίγλες. Τόσες υπολογίζεται ότι χρειάζονται για να κάνει το σήμα με φωτιά ή καπνό, το γύρω του νησιού. Σήμερα αν ψάξουμε μπορούμε να βρούμε γύρω στις 30, λίγες από τις οποίες όμως σώζονται σε καλή κατάσταση πλέον. Η Βίγλα του Νεοχωριού ή Γαδαρά

 Γαδαρά.JPG


Ακολουθώντας τον αγροτικό δρόμο που ξεκινάει από την Εκκλησία της Υπαπαντής του Σωτήρος Χριστού έξω από το χωριό Νεοχώρι, και αφού διανύσουμε 2 χλμ. ασφαλτοστρωμένου αγροτικού δρόμου συναντάμε τη Βίγλα του Νεοχωριού ή Γαδαρά. Ονομάζεται έτσι γιατί είναι χτισμένη σε ένα ύψωμα, στη θέση Γαδαράς του Νεοχωρίου. Ελέγχει τις ακτές εκείνες της ανατολικής Χίου που εκτίνονται από την Αγία Ερμιόνη μέχρι και την Βοκαριά. Βρίσκεται στην κορυφή του λόφου ο οποίος κατερχόμενος καταλήγει στην παραλία της Αγίας Φωτεινής ή Καμαρίου. Εντυπωσιάζει από τη βίγλα η θεά προς τις απέναντι Μικρασιατικές ακτές κι όταν έχει καθαρό καιρό προς τη Σάμο και την Ικαρία. Είναι μισογρεμισμένη(έχουν πέσει περίπου τα τρία τέταρτα αυτής), με άμεσο κίνδυνο να καταρρεύσει τελείως, και δεν έχει υποστεί καμιά ανθρώπινη παρέμβαση. Παρ’ όλα αυτά, ό,τι έχει απομείνει δεν σε αφήνει αδιάφορο γι’ αυτό το ιστορικό μέρος. Η Βίγλα της Αγίας Ελένης



 Αγίας Ελένης.JPG



Μια από τις κοντινές και σημαντικές Βίγλες του νησιού είναι αυτή της Αγίας Ελένης. Βρίσκεται στο λόφο μεταξύ του εργοστασίου της Δ.Ε.Η. και της γραφικής παραλίας του Καρφά. Ονομάζεται Βίγλα της Αγίας Ελένης από το ομώνυμο εκκλησάκι που είναι χτισμένο πολύ κοντά της. Ελέγχει το στενό μεταξύ Χίου και Μ. Ασίας, τον κόλπο του Καρφά και βλέπει ό,τι πλησιάζει από νότια, νοτιοδυτικά και από βόρεια προς το λιμάνι της πόλης της Χίου. Άλλωστε, στον Καρφά έχουμε την κοντινότερη απόσταση μεταξύ της Χίου και των απέναντι Μικρασιατικών ακτών. Η Βίγλα της Αγίας Ελένης είναι ανακατασκευασμένη με σύγχρονα υλικά. Η πρόσβασή της είναι πολύ εύκολη από τον κεντρικό δρόμο που ενώνει την πόλη της Χίου με τον Καρφά. Τέλος, δίπλα στη Βίγλα έχει χτιστεί τα τελευταία χρόνια ένα μικρό πέτρινο θεατράκι στο οποίο το καλοκαίρι πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις από τον Μορφωτικό Εκπολιτιστικό Όμιλο Θυμιανών.
Πηγές:1)2ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Χίου,
Βιγλίζοντας, Κείμενα – Επιμέλεια: Νίκος Π. Γανιάρης, Αρχηγός Συστήματος, Χίος Νοέμβριος 2000.
2) Χωρεάνθη Κώστα – Τσικριτέα Χωρεάνθη Ελένης,
Χίος Ημερολόγιο 1973.
3) Σωτηράκη Δημήτρη Ν. ,
Το Νεοχώρι της Χίου, Ιστορία – Λαογραφία, Χίος 2011.
4) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. ,
Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –
Οινούσσες, Χίος 22008.
5) Πρωάκη Κυριάκου,
Λαογραφικοί θησαυροί Θυμιανών, Χίος 22003.
6) Προσωπικές φωτογραφίες.



































Θρηκευτικά μνημεία Χίου
4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ1 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Μανωλάκη Βάσω, Κάβουρα Χρυσαυγή, Καψάλη Χρυσούλα και Γεωργούλη ΜαριάνθηΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01)Εργασία Α΄ Τριμήνου
Τα ψηφιδωτά της Ιεράς Νέας Μονής Χίου


PA270053.JPG



Η Ιερά Νέα Μονή της Χίου ιδρύθηκε στα μέσα του 11ου αιώνα από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Θ΄ τον Μονομάχο. Η ονομασία «Νέα» φανερώνει ότι προϋπήρχε στη θέση της παλαιότερο μοναστήρι. Βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του νησιού, σε οδική απόσταση 12 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου.Στη Νέα Μονή η εικονογραφική έκφραση του περιεχομένου της λατρείας πήρε στα ψηφιδωτά την τελειότερη ίσως μορφή της. Το ψηφιδωτό ξεκινά απ’ την μακρινή Ανατολή με τις εξελληνισμένες περιοχές απ’ την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (4ος π. Χ. αιώνας), όπου μία τέχνη λαϊκή ζούσε παράλληλα με τη μνημειώδη ελληνιστική τέχνη. Η λαϊκή αυτή τέχνη στα βυζαντινά χρόνια χρησιμοποιήθηκε για την ανακτορική διακόσμηση. Χαρακτηριζόταν από ένα ρυθμικό περιεχόμενο στη σύνθεση και περισσότερο στην πτυχολογία, στην εκφραστικότητα της γραμμής και τη ζωηρότητα των χρωμάτων. Επίσης, τα ζωγραφικά έργα της εποχής εκείνης είχαν ως πηγή έμπνευσης τις μορφές και το θεματικό περιεχόμενο της ελληνιστικής εποχής. Η βυζαντινή τέχνη κατόρθωσε να ξεπεράσει τα πρότυπα της έμπνευσης και των πηγών της και δημιούργησε νέες μορφές και εκφράσεις, μια νέα «καινή» αντίληψη του κόσμου και της πίστης. Εδώ, το θρησκευτικό βίωμα έφτασε στις υψηλότερες καλλιτεχνικές πραγματοποιήσεις και το αισθητικό του αποτέλεσμα είναι μοναδικό.Η τελειότερη ίσως σύνθεση των δύο παραπάνω ζωγραφικών τάσεων, πραγματοποιήθηκε στις ψηφιδωτές ζωγραφικές παραστάσεις της Νέας Μονής. Οι ανώνυμοι τεχνίτες που δούλεψαν εδώ, άφησαν στο έργο τους τη σφραγίδα της μεγαλοφυΐας τους και της ανωνυμίας τους σφραγίδα δωρεάς, που τους δόθηκε από το Θεό και που την έθεσαν στην υπηρεσία του Θεού και των πιστών.Αυτό που πάντως κάνει ξεχωριστή τη Νέα Μονή είναι ο βυζαντινός διάκοσμός της, τον οποίο συναντάμε μόνο σε τρεις ναούς στην Ελλάδα. Τον χαρακτηρίζει η δραματική έκφραση και η λιτότητα των Αγίων μορφών που εικονίζει. Η ποιότητά τους φανερώνει ότι οι καλλιτέχνες των ψηφιδωτών προέρχονταν από τα αυτοκρατορικά εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης.Ο ψηφιδωτός διάκοσμος της Νέας Μονής είναι έργο που χρονολογείται στον 11ο αιώνα και αποτελεί μέρος της αυτοκρατορικής χορηγίας για την ανέγερση της Μονής. Είναι μαζί με τη Μονή του Όσιου Λουκά στη Βοιωτία και τη Μονή Δαφνίου ένα από τα τρία σύνολα μωσαϊκών μεσοβυζαντινής εποχής, που σώζονται σήμερα στον ελλαδικό χώρο .Η τέχνη των ψηφιδωτών στον εσωνάρθηκα, στον πρόναο, στον κυρίως ναό και στο ιερό του Καθολικού της Νέας Μονής είναι απαράμιλλη.Στον εσωνάρθηκα απεικονίζονται η Ανάσταση του Λαζάρου, ο Νιπτήρας, η Προδοσία του Ιούδα, η Ανάληψη, η Πεντηκοστή και στον τρούλο η παράσταση της Παναγίας με οκτώ ολόσωμους μάρτυρες να στέκονται γύρω της.Στον πρόναο δεσπόζουν αυστηρές μορφές, γεμάτες από την αφοσίωση στην πίστη και τη χριστιανική αρετή. Μορφές, όπως ο Άγιος Θεοδόσιος, ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Άγιος Παντελεήμων, ο Όσιος Ευφράνωρ, με την επιβλητική τους παρουσία, μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη, φτάνει και μια φορά να τις κοιτάξει κανείς. Στον κυρίως Ναό, στις κόγχες των αψιδωτών τριγώνων που κρατάνε τον τρούλο, και στα τύμπανα, οι κυριότερες «φάσεις» από τη ζωή του Χριστού, δίνονται με τρόπο συναρπαστικό και με μια εσωτερική κίνηση, που φανερώνει βαθύτατο πάθος για την καλλιτεχνική έκφραση των θρησκευτικών βιωμάτων των ανωνύμων δημιουργών. Το μαύρο ψηφί κυριαρχεί στις παραστάσεις των στιγμών του Πάθους, ενώ στις χαρμόσυνες, το χρυσό γίνεται το μέσο για να δοθεί η «Gloria», η αστραφτερή «αγαλλίασις των εν ουρανώ και επί της γης»(η «εις Άδου Κάθοδος» είναι μια θριαμβευτική ανύψωση του ανθρωπίνου στοιχείου). Αξιοπρόσεχτη, εκτός απ’ τις άλλες, είναι και η παράσταση της Βάπτισης, όπου ο Ιορδάνης πηγάζει απ’ το κεφάλι του Χριστού. Ανάμεσα στον τρούλο και στις κόγχες διασώζονται οι ευαγγελιστές Μάρκος και Ιωάννης, καθώς και δύο Σεραφείμ.Απ’ τα ψηφιδωτά του ιερού, αξιοπρόσεχτα είναι αυτά που παριστάνουν, δεξιά κι αριστερά απ’ την κόγχη, τους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Συγκλονιστική εντύπωση προξενεί μια μαυροφορεμένη Παναγία, στην κόγχη, ολόσωμη, καταπρόσωπη, σε στάση δέησης και χωρίς να κρατάει το βρέφος Ιησού.
 Μονή.JPG
Πηγές:1) Χωρεάνθη Κώστα, Χίος – Τουριστικός Οδηγός, έκδοση Τρίτη, Χίος, χ. χ.
2) Χωρεάνθη Κώστα, «Η Νέα Μονή της Χίου (Ιστορία και τέχνη)», Χίος
Ημερολόγιο 1974.3) 4ο Γυμνάσιο Χίου, Οι Παναγιές της Χίου, Χίος Αύγουστος 2002.4) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –Οινούσσες, Χίος 22008.5)Προσωπικές φωτογραφίες.

















Συνέντευξη του Αρχιμανδρίτη π. Διονυσίου Παπανικολάου, Ιερέα της Ιεράς Νέας Μονής Χίου σε μαθητές της Γ΄ Τάξης του 4ου Γυμνασίου Χίου(Πιλοτικού) στα πλαίσια του μαθήματος της Τοπικής Ιστορίας. Η συνέντευξη δόθηκε στις 26-2-2013 ημέρα Σάββατο και αφορά την ιστορίας της Μονής. Οι ερωτήσεις είχαν ετοιμαστεί από τους μαθητές του τμήματος Γ3 και τη συνέντευξη πήραν οι μαθήτριες Σημηριώτη Αγλαΐα, Φιστέ Φωτεινή και Φωτεινού Λεμονιά. Την τεχνική κάλυψη της συνέντευξης είχαν οι μαθητές Πυλιώτης Ματθαίος, Τζήκας Χαράλαμπος‏


































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ1 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Κυτριλάκη Καίτη, Κουγιούλης Περικλής, Λαγός Πάρης και Μαδωνής ΠέτροςΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ01)
Εργασία Α΄ Τριμήνου
Η Ιερά Μονή Μερσυνιδίου στο Βροντάδο της Χίου
ΙΣΤΟΡΙΑ


PA210004.JPG


Η Ιερά Μονή της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας είναι γνωστή και ως Μονή Μερσινιδίου, ή απλά Μερσινίδι. Ιδρύθηκε το 1887 στην περιοχή Παλαιόπυργος της περιφέρειας Βροντάδου, πάνω στις βραχώδεις ακτές στις οποίες απολήγουν οι πρόποδες του οροπεδίου του Αίπους. Βρίσκεται 7 περίπου χιλιόμετρα βορείως της πόλης της Χίου.Πιο συγκεκριμένα, στο μέρος εκείνο είχε πάει κάποτε για ψάρεμα με τον αδελφό του Δημήτριο, ο ιερομόναχος Χριστόφορος Σερέμελης, ιερέας τότε στον Ιερό Ναό τής Παναγίας της Ερυθιανής στο Βροντάδο, και βρήκαν να επιπλέουν στη θάλασσα δύο κομμάτια ξύλο. Τα πήραν για να τα κάψουν στη φωτιά τους, αλλά αυτά δεν καίγονταν. Τα καθάρισαν και διαπίστωσαν με δέος ότι ήταν η εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας κομμένη στα δύο. Ο ιερομόναχος θεώρησε ότι αυτό πού συνέβη ήταν θεία βούληση και σημάδι από την Παναγία και αποφάσισε να κτίσει στην ακτή εκεί όπου βρέθηκε η εικόνα, μοναστήρι προς τιμή της. Τοποθέτησε λοιπόν την εικόνα σε ένα προσκυνητάρι, αλλά εκείνη μεταφερόταν, ως εκ θαύματος στη θέση πού σήμερα είναι κτισμένο το Ιερό Βήμα του Καθολικού της Μονής. Εκεί βρισκόταν μια μυρτιά και έτσι ο ιερομόναχος κατάλαβε ότι ο Ναός που θα κτίσει θα αφιερωθεί στην Παναγία τη Μυρτιδιώτισσα.Στις 14 Ιουλίου του 1900 μετά την ανέγερση του Καθολικού και τη δημιουργία κελιών από τον ιερομόναχο Χριστόφορο τελέστηκαν τα εγκαίνια της Μονής από τον τότε Μητροπολίτη Χίου Κωνσταντίνο Δεληγιάννη.Ο ηγούμενος, πλέον, Χριστόφορος υλοποίησε μεγάλα και πολύ σημαντικά έργα στη Μονή. Ίδρυσε μεγάλη Βιβλιοθήκη στη Μονή. Έκτισε λίγο αργότερα, το 1904 συγκεκριμένα, και δεύτερο Ναό εντός των τειχών του μοναστηριού, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Χριστόφορο. Έκτοτε άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και τα κτήματα της Μονής από προσφορές και δωρεές των πιστών. Κάποια απ’ αυτά ήταν το μετόχι των Αγίων Αναργύρων στην Λαγκάδα, ο Άγιος Μακάριος του Βροντάδου, καθώς και κτήματα με ελιές και αμπέλια ολόγυρα της Μονής στις πλαγιές του Αίπους. Την ανάπτυξη αυτή γνώρισε το μοναστήρι έως το τέλος της ζωής του ηγουμένου Χριστόφορου Σερέμελη στις 3 Μαΐου του 1921.Ηγούμενος στη συνέχεια ανέλαβε ο Αμβρόσιος Μίχαλος. Επί της ηγουμενίας του, η οποία διήρκησε έως το 1948 που εκοιμήθη, η Βιβλιοθήκη της Μονής εμπλουτίστηκε με πλήθος βιβλίων. Την δεκαετία του πενήντα αριθμούσε πλέον χιλιάδες τόμους. Στις προθήκες της έχουν συλλεχθεί κυρίως από δωρεές και φυλάσσονται σπάνια έγγραφα γραμμένα από μοναχούς.Πολλές υπηρεσίες προσέφερε η Μονή κατά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Υποδέχτηκε τότε και περιέθαλψε πολλούς κατατρεγμένους πρόσφυγες από τα απέναντι μικρασιατικά παράλια.Αξιόλογη και σπουδαία ήταν η δράση του μοναστηριού στα δύσκολα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής του νησιού(1941-1944), τόσο στον τομέα της φιλανθρωπίας, όσο και στην Εθνική Αντίσταση. Έβαλε μάλιστα σε κίνδυνο πολλές φορές και αυτή την ίδιας την ύπαρξή του ως μοναστήρι. Για την αντιστασιακή της δράση τιμήθηκε από την κυβέρνηση της Νέας Ζηλανδίας και από Βρετανούς αξιωματικούς.Το 1948 τρίτος και τελευταίος ηγούμενος της Μονής ανέλαβε ο Χριστόφορος Γεραζούνης, ο οποίος εκοιμήθη το 1994.Η Μονή στην ακμή της αριθμούσε 15-20 μοναχούς, ενώ το 1984 είχε μόλις 8. Σήμερα στη Μονή ζει μόνο ένας ιερομόναχος, ο Βικέντιος Γιαννάκος από τα Ψαρά. Από το 1994 την ευθύνη της λειτουργίας της Μονής την έχει αναλάβει η Μητρόπολη Χίου.Αξίζει να αναφερθεί το γεγονός ότι μεγάλες και αναρίθμητες είναι οι δωρεές των Χιωτών εφοπλιστών και μη προς τη Μονή.Το μοναστήρι γιορτάζει στις 24 Σεπτεμβρίου την εύρεση της εικόνας της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας, πολιούχου των Κυθήρων. Γιορτάζει, επίσης, στις εορτές των δύο παρεκκλησίων της, του Αγίου Χριστοφόρου στις 9 Μαΐου και των Αγίων Πάντων.ΚΤΙΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ
Το κτίσμα της μονής έχει το καθαρό λευκό χρώμα, το οποίο λάμπει από μακριά καθώς ο προσκυνητής πλησιάζει από το Βροντάδο. Ξεχωρίζουν έντονα οι δύο γαλάζιοι τρούλοι του Καθολικού που ομοιάζουν του ουρανού και στους οποίους απεικονίζονται εσωτερικά οι εικόνες του Παντοκράτορος Χριστού και της Παναγίας αντίστοιχα. Ο ναός έχει σταυροειδές σχήμα και τρεις πόρτες, από τις οποίες οι δύο βρίσκονται νότια και η μία δυτικά. Σε ευδιάκριτο σημείο του βόρειου τοίχου του Καθολικού βρίσκεται το προσκυνητάρι της θαυματουργού εικόνας της Παναγίας της Μυρσινιδιώτισσας, η οποία κατά θαυμαστό τρόπο αναβλύζει τη μυρωδιά της θάλασσας.Το Καθολικό της Μονής είναι εσωτερικά κοσμημένο με τοιχογραφίες δύο περιόδων(η πρώτη από τον αγιογράφο Γεώργιο Παναγιωτάκη) και με χαρακτηριστικές παλιές φορητές εικόνες. Απ’ αυτές ξεχωρίζουν, η εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας, η οποία απεικονίζεται μαζί με τον Άγιο Κωνσταντίνο, τον Άγιο Χαράλαμπο και τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και η εικόνα του Χριστού ως Μέγα Αρχιερέως. Εκθαμβωτικό είναι επίσης και το τέμπλο του Καθολικού, το οποίο είναι επενδεδυμένο με μάρμαρο νεοκλασικής διακόσμησης, το οποίο είναι λεπτομερώς διαμορφωμένο και στηρίζει τις εικόνες, οι οποίες αγιογραφήθηκαν στη Μονή των Αγίων Πατέρων το 1907.
Στην είσοδο της Μονής δεσπόζει το πυργόμορφο καμπαναριό με τον γαλάζιο τρούλο. Κάτω από τη Μονή, προς την βραχώδη ακτή, βρίσκεται το κοιμητήριο, ενώ δίπλα σε ένα μικρό πλάτωμα δεσπόζει ένας μεγάλος σταυρός, που φεγγοβολάει τη νύχτα. Χαμηλότερα συναντάμε ένα μικρό λιμανάκι, το οποίο φιλοξενεί την παράδοση του αγιασμού των καϊκιών στην αρχή της αλιευτικής περιόδου.Πηγές:
1) Ανωνύμου, «Μονές της Χίου» , Εφημερίδα Τα Νέα, Ένθετο, Τόμος
15, Αθήνα 2010, σσ. 86-99.
2)Λιαδή Γεωργίου, πρωτοπρεσβυτέρου, «Χιακός Μοναχισμός»,
Ημερολόγιο Ιεράς Μητροπόλεως Χίου, Ψαρών και Οινουσσών 1991,
χ. α. σ.
3) Χωρεάνθη Κώστα – Τσικριτέα Χωρεάνθη Ελένης, Χίος Ημερολόγιο 1972.
4) Χαλκιά – Στεφάνου Πόπης, Τα μοναστήρια της Χίου, Αθήναι 2003.
5) 4ο Γυμνάσιο Χίου, Οι Παναγιές της Χίου, Χίος Αύγουστος 2002.
6) Κελεπερτζή Αριστείδη Παν. , Μαθαίνω τον τόπο μου: Χίος – Ψαρά –
Οινούσσες, Χίος 22008.
7) Προσωπικές φωτογραφίες.



































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ2 Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Δελλιός Λεωνίδας, Μαυριάνος Γιάννης και Πάδης ΝίκοςΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01) Εργασία Α΄ ΤριμήνουΙερός Παρθενών Παναγίας Βοηθείας Χίου

PB280007.JPG

Ιστορία
Ο Ιερός Παρθενών της Παναγίας Βοηθείας βρίσκεται στη βορειοδυτική άκρη της πόλης της Χίου πάνω σε λόφο, στο δρόμο προς τις Καρυές και τη Νέα Μονή. Ιδρύθηκε από τον Άγιο Άνθιμο τον Χίο, το 1930. Ο κύριος λόγος της δημιουργίας του μοναστηριού ήταν να φιλοξενήσει τις μοναχές, οι οποίες βρήκαν καταφύγιο δίπλα στην πνευματική μορφή του Άγιου Άνθιμου, μετά από τους διωγμούς που υπέστησαν από τους Τούρκους στην Μικρά Ασία.Η κατασκευή της Μονής άρχισε το 1928. Σ’ αυτήν βοήθησαν πλούσιοι χριστιανοί με οικονομικές προσφορές, ενώ άλλοι βοήθησαν στο κτίσιμο. Το 1930 ολοκληρώθηκε η κατασκευή.Η Μονή περιβάλλεται από ψηλό τείχος και εκτός από το Καθολικό, που είναι αφιερωμένο στην Παναγία περιλαμβάνει κελιά σε περιμετρική διάταξη, Τράπεζα, αρχονταρίκι, βιβλιοθήκη, κρήνη και το «Πολυτεχνείον» (εργαστήρια ραπτικής, πλεκτικής, κεντήματος, υφαντουργίας και αγιογραφίας). Γύρω από το Μοναστήρι υπάρχει δασύλλιο που προσφέρει δροσιά και όμορφη θέα προς την πόλη και τη θάλασσα.Οι μοναχές, που φιλοξενούσε αρχικά ήταν 30, αλλά ο αριθμός τους αυξήθηκε σταδιακά, φτάνοντας κάποτε και τις 85.
Η προσφορά της Μονής
Η Μονή βοήθησε πολλούς άπορους και ταλαιπωρημένους ανθρώπους. Γι’ αυτό και έγινε καταφύγιο για τους πονεμένους ανθρώπους. Επίσης, έχουν γίνει πολλά θαύματα, τα οποία οφείλονται στις δύο θαυματουργές εικόνες της Παναγιάς της Βοηθείας και του Άγιου Άνθιμου.Οι κύριες απασχολήσεις των μοναστριών ήταν μέχρι και πριν 12 χρόνια η αγιογραφία, η υφαντική, τα εργόχειρα, η πλαστική, η ραπτική, το κέντημα και η μικροτεχνία. Η Μονή σήμεραΣτη Μονή εγκαταβιώνουν σήμερα μόλις 7 καλόγριες.Στο μοναστήρι απαγορεύεται η είσοδος στους άντρες άνω των οκτώ ετών. Η είσοδος επιτρέπεται στους άντρες μόνο την 15η Φεβρουαρίου ημέρα του εορτασμού της κοιμήσεως του Αγίου Ανθίμου και τη Δευτέρα μετά την Κυριακή του Θωμά.

Πηγές:1) Λιαδή Γεωργίου, πρωτοπρεσβυτέρου, «Χιακός Μοναχισμός»,
Ημερολόγιο Ιεράς Μητροπόλεως Χίου, Ψαρών και Οινουσσών 1991, χ. α. σ.
2) 4ο Γυμνάσιο Χίου,
Οι Παναγιές της Χίου, Χίος Αύγουστος 2002.
3) Ανωνύμου, «Μονές της Χίου» , Εφημερίδα Τα Νέα, Ένθετο, Τόμος
15, Αθήνα 2010, σσ. 72-85.
4)Χαλκιά – Στεφάνου Πόπης,
Τα μοναστήρια της Χίου, Αθήναι 2003.











































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ2
Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Κατσαρού Κατερίνα, Μπουγδάνου Χριστίνα, Μπεζέρη Καλλιόπη και Μπενοβία Μαρκέλλα Καθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01) Εργασία Α΄ Τριμήνου Ο βίος και το μαρτύριο της Αγίας Μαρκέλλας της Χιοπολίτιδος

 Ιάκωβος Χίου 079.jpg


Η Παθενομάρτυς Αγία Μαρκέλλα η Χιοπολίτις γεννήθηκε και μεγάλωσε στο μεγαλύτερο χωριό της βορειοδυτικής Χίου, τη Βολισσό. Σχετικά, όμως, με το χρόνο, που έζησε η Αγία, υπάρχει διαφωνία μεταξύ των ιστορικών. Άλλοι τον τοποθετούν στα πρώτα χρόνια μετά τη διάδοση του Χριστιανισμού στη Χίο, και συγκεκριμένα τον 3ο με 4ο αιώνα, άλλοι γύρω στα μέσα της 2ης χιλιετηρίδας μ. Χ., ενώ άλλοι θεωρούν άγνωστο τον χρόνο του μαρτυρίου.
Ο πατέρας της πιθανότατα ήταν ειδωλολάτρης και η μητέρα της χριστιανή. Δυστυχώς, όμως, για τη Αγία η μητέρα της πέθανε σε νεαρή ηλικία και άφησε τη μικρή Μαρκέλλα ορφανή. Έτσι, την επιμέλεια και την ανατροφή της την ανέλαβε ο πατέρας της.
Όπως αποκαλύφθηκε, ο πατέρας της Αγίας ήταν αναίσχυντος. Παρ’ όλα αυτά εκείνη μέρα με τη μέρα έκανε όλο και μεγαλύτερα άλματα προς την τελειότητα. Είχε ιδιαίτερη αγάπη προς το Θεό και τους ανθρώπους. Η καλοσύνη της σε συνδυασμό με την αγνότητά της, αλλά και τα άλλα της χαρίσματα της προσέδιδαν ένα πνευματικό και ηθικό κάλλος, που ακτινοβολούσε στην περιοχή της Βολισσού.
Η επικοινωνία της Αγίας με το Θεό μέσω της προσευχής και η βαθιά χριστιανική της πίστη την εξόπλισαν με το ψυχικό σθένος, με το οποίο θα αντιμετώπιζε την επερχόμενη λαίλαπα. Και η λαίλαπα αυτή δεν θα αργούσε να ξεσπάσει.
Η Αγία Μαρκέλλα σε ηλικία 18 ετών διαπίστωσε τον αναίσχυντο χαρακτήρα του πατέρα της και συνειδητοποίησε τα σχέδια του. Αυτή με τη σειρά της αποφάσισε να εγκαταλείψει το πατρικό της σπίτι και φοβισμένη άρχισε να τρέχει ψάχνοντας καταφύγιο στα βουνά και στα λαγκάδια της περιοχής.
Ο αναιδής πατέρας της, ούτε αυτή τη στιγμή κατάφερε να συγκρατήσει τις κτηνώδεις ερωτικές για την ίδια του την κόρη ορέξεις του. Αντίθετα, με περισσότερη ορμή ξεχύθηκε κι αυτός στα βουνά για να κατασπαράξει την πανέμορφη θυγατέρα του. Τρομαγμένη η Αγία Μαρκέλλα, καθώς αντικρίζει από μακριά τον πατέρα της, βρίσκει καταφύγιο μέσα σε μια πελώρια βάτο, εκεί που βρίσκεται σήμερα ο ναός της. Η Αγία Μαρκέλλα πίστευε ότι τα πυκνά φύλλα της βάτου θα την έκρυβαν από τα μάτια του πατέρα της. Ωστόσο ένας βοσκός πρόδωσε στον πατέρα της για το που βρισκόταν η Αγία. Μαθαίνοντας το ο σατανικός πατέρας βάζει σε εφαρμογή καινούργια σχέδια. Έτσι, βάζει φωτιά στη βάτο για να κάψει την Αγία ή να την αναγκάσει να βγει έξω.
Η Αγία Μαρκέλλα χωρίς να λογαριάζει τις αγκύλες και τα ξεσχίσματα πετάγεται έξω, βρίσκει διέξοδο και ξεφεύγει από τον πατέρα της. Αρχίζει πάλι να τρέχει ασταμάτητα πάνω στις πέτρες και τα βράχια. Η επόμενη κίνησή του πατέρα της ήταν να την χτυπήσει από μακριά ρίχνοντάς της ένα βέλος με το τόξο του. Η Αγία πληγώθηκε και το αγνό της αίμα πότισε τα βράχια. Παρ’ όλα αυτά δεν έχασε την ψυχική της δύναμη και συνέχισε να τρέχει. Οι σωματικές της, όμως, δυνάμεις άρχισαν να την εγκαταλείπουν, και κάποια στιγμή έπεσε κάτω πληγωμένη και ταλαιπωρημένη. Εκείνη την ώρα η Αγία Μαρκέλλα προσευχήθηκε να ανοίξει η γη να την καταπιεί. Τελικά, η προσευχή της έπιασε τόπο και η γη άνοιξε και την κατάπιε μέχρι το στήθος.
Στη συνέχεια ο πατέρας της Αγίας, έκοψε με μαχαίρι τα στήθη της και τα πέταξε στο παρακείμενο βουνό, αλλά και το κεφάλι της και το πέταξε στη θάλασσα. Στο σημείο εκείνο της θάλασσας, όπου πέταξε το κεφάλι της Αγίας ο πατέρας της, υπάρχει σήμερα αγίασμα.
Τέλος, τόσο το αγίασμα, όσο και ο ναός της Αγίας Μαρκέλλας, που βρίσκονται στο ομώνυμο κόλπο της Βολισσού κατακλύζονται με χιλιάδες κόσμου απ’ όλη την Ελλάδα κάθε χρόνο στις 22 Ιουλίου, που είναι η μέρα της γιορτής της μνήμης της Αγίας, και οι οποίοι προσέρχονται για να αποδώσουν τον οφειλόμενο σεβασμό στο μεγαλείο και στον ηρωισμό της.
Άλλωστε με το αγίασμα της Αγίας, που αναβλύζει από το βράχο, αλλά, πολλές φορές, και, με την επίκληση του ονόματος της, άρρωστοι, που κατέφυγαν με πίστη σ’ εκείνην, κέρδισαν την ψυχική και σωματική τους υγεία. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι όσοι στο χώρο του αγιάσματος με πίστη προσεύχονται στη Αγία παρατηρούν τον ερυθρό χρωματισμό των βράχων και το νερό που βγάζει θερμούς ατμούς, την ώρα που ο ιερέας ψάλλει την Ιερά Παράκληση της Αγίας.

Πηγές:

1) Ιεράς Μητρόπολεως Χίου, Ψαρών & Οινουσσών – Ιερό προσκύνημα Αγ.
Μαρκέλλης Βολισσού Χίου,

Ασματική Ακολουθία, βίος & Παρακλητι-
κός Κανών της Αγίας Παθενομάρτυρος Μαρκέλλης της Χιοπολίτιδος, Βο-
λισσός Χίου 2004.
2) Χαλκιά – Στεφάνου Πόπης, Οι Άγιοι της Χίου, Αθήνα 1994.
3) Λιαδή Γεωργίου, Αιδισιμολ. Κατηχητού, «Χιακόν Αγιολόγιον», Ημερο-
λόγιο Ιεράς Μητροπόλεως Χίου, Ψαρών και Οινουσσών 1990, χ. α. σ.







































4o Πιλοτικό Γυμνάσιο Χίου Τμήμα: Γ3
Σχολικό Έτος: 2012-2013 Μάθημα: Τοπική Ιστορία Μαθητές: Φράντζη Κατερίνα, Φλάμου Δέσποινα, Τυροπώλη Μαρία και Φλαμουράκη ΑγάπηΚαθηγητής: κ. Καρατζάς Κων/νος (ΠΕ 01) Εργασία Α΄ Τριμήνου

Το Ιερό Τάγμα του Αγίου Παντελεήμονος
στην περιοχή Λιβάδια της Χίου


PB290001.JPG




ToΙερό Τάγμα του Αγίου Παντελεήμονος δεσπόζει της κεντρικής παραθαλάσσιας λωρίδας των Λιβαδίων, η οποία αρχίζει από την Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και φθάνει μέχρι τις εκβολές του χειμάρρου Αρμένη. Τα Λιβάδια πήραν το όνομα τους από τα παλαιότερα χρόνια λόγω της πυκνής βλάστησης της περιοχής. Η Ίδρυση του Ιερού Τάγματος είχε τόση ισχυρή επίδραση στους περίοικους και τους επισκέπτες ευρύτερα, ώστε από την εποχή της εγκατάστασης του «Δεσπότη» Παντελεήμονος Φωστίνη στο χώρο αυτό μετά το 1946 επικράτησε η ονομασία «Τάγμα του Δεσπότη».

Α) Ιστορική αναδρομή
Το Παρελθόν


Ιδρυτής του Ιερού Τάγματος υπήρξε ο μεγαλόπνοος και ταλαντούχος αείμνηστος Μητροπολίτης Χίου Παντελεήμων Φωστίνης, μια από τις πιο εξέχουσες φυσιογνωμίες της Ελλαδικής Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας.
Ο Παντελεήμων καταγόταν από το Κρανίδι της Ερμιονίδας στην Πελοπόννησο. Καθώς ήταν άριστος χειριστής του γραπτού και προφορικού θείου λόγου, αναδείχθηκε σε έναν απ’ τους κορυφαίους ιεροκήρυκες των νεοτέρων χρόνων. Το 1922 εκλέχθηκε Μητροπολίτης Καρυστίας και Σκύρου.
Το 1927 με μια ομάδα από ομοϊδεάτες του κληρικούς, ίδρυσε στην Κύμη Ευβοίας ανεπίσημα το Ιερό Τάγμα Αγίου Παντελεήμονος, το οποίο εγκρίθηκε με απόφαση του Πρωτοδικείου Χαλκίδας, ως Ιεραποστολική Αδελφότητα, η οποία συντηρούσε Ορφανοτροφείο, Επαγγελματική Σχολή, Νοσοκομείο και άλλα φιλανθρωπικά και ευαγή Ιδρύματα.
Ως στρατιωτικός ιερέας έλαβε μέρος στους Μακεδονικούς και Βαλκανικούς Πολέμους και μπήκε με τα νικηφόρα ελληνικά στρατεύματα στην ελεύθερη πλέον Θεσσαλονίκη. Στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, Μητροπολίτης τότε Καρυστίας, βρέθηκε και πάλι στην πρώτη γραμμή με τους ήρωες μαχητές της Πίνδου και της Αλβανίας.
Έγινε η ψυχή της Εθνικής Αντίστασης στην Καρυστία και σ’ ολόκληρη την Εύβοια. Εξαιτίας της επικίνδυνης δραστηριότητάς του, η οποία έγινε αντιληπτή από τους κατοχικούς δυνάστες αναγκάστηκε να φυγαδευτεί στη Μέση Ανατολή. Εκεί με την απαράμιλλη δύναμη του λόγου του εμψύχωνε και ενθουσίαζε τους ξενιτεμένους Έλληνες μαχητές.
Το Νοέμβριο του 1944 επέστρεψε στην Ελλάδα. Τότε όμως αντίκρισε μια αναπάντεχη υποδοχή. Οι Γερμανοί κατακτητές είχαν φροντίσει να τον απομακρύνουν από το ποίμνιό του, αντικαθιστώντας τον με άλλο Μητροπολίτη της αρεσκείας τους. Η Εκκλησία σε αντάλλαγμα τον τοποθέτησε στη θέση του Μητροπολίτη των Ενόπλων Δυνάμεων. Τον τίτλο αυτό τον διατήρησε μέχρι το έτος 1946, κατά το οποίο εκλέχθηκε Ποιμενάρχης της ιστορικής επαρχίας Χίου, Ψαρών και Οινουσσών, την οποία διακόνησε μέχρι και το θάνατό του, που έλαβε χώρα το 1962.
Από τη θέση του αυτή, ο Ιεράρχης ρίχθηκε στον αγώνα για την ενότητα του ποιμνίου του, που διχάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο(1946–1949). Επέλεξε για μόνιμη κατοικία του την περιοχή των Λιβαδίων.
Στα Λιβάδια υπήρχε η ενορία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, πολύ μικρή σε αριθμό ενοριτών, την οποία ο προκάτοχός του Μητροπολίτης Ιωακείμ Στρουμπής από τα Θυμιανά της Χίου είχε συγχωνεύσει με την πλησιέστερη ενορία του Αγίου Λουκά.
Η ενορία του Αγίου Ιωάννη είχε ένα μεγάλο κτήμα δώδεκα περίπου κτισμάτων μέσα στο οποίο ήταν κτισμένο ο Ναός του Αγίου, ο οποίος βρισκόταν σε κάπως καλή κατάσταση.
Την τοποθεσία αυτή θεώρησε ως την πλέον κατάλληλη για την πραγμάτωση του ονείρου του, που ήταν η αναπαράσταση των Προσκυνημάτων της Αγίας Γης, δηλαδή της Ιερουσαλήμ, αλλά και των Αγίων Τόπων γενικ
ότερα.
Ο Δεσπότης, αφού ήρθε σε διαπραγματεύσεις με την επιτροπή του Ναού, παρέλαβε το κτήμα, το οποίο μετέτρεψε σε πραγματικό Παράδεισο. Εδώ μετέφερε από την Κύμη της Εύβοιας την έδρα του Ιερού Τάγματος.
Εκτός από τα Θεία Προσκυνήματα, που αναπαράστησε μέσα σε μαγευτικούς ανθόκηπους ο Παντελεήμων ανήγειρε και ευπρεπείς θαλάμους για τη φιλοξενία απόρων μαθητών. Ο πρώτοι τρόφιμοι που φιλοξενήθηκαν εκεί ήταν είκοσι πέντε σεισμόπληκτα παιδιά από τους καταστρεπτικούς σεισμούς της Κεφαλονιάς και της Ζακύνθου.
Το Οικοτροφείο αυτό ιστορικά υπήρξε ο μεγάλος συνεχιστής του έργου του αείμνηστου Ποιμενάρχη έως το έτος 1978, που σήμανε το άδοξο τέλος της λειτουργίας του ύστερα από αβασάνιστη απόφαση των τότε Διοικητικών Συμβουλίων και Γενικών Συνελεύσεων, ενώ θα μπορούσε να μετατραπεί σε Ίδρυμα κοινωφελές.


Το παρόν

Ο θάνατος του Παντελεήμονος τον Μάρτιο του 1962 σφράγισε το καρποφόρο παρελθόν της γόνιμης και πολύπλευρης ευποιίας του.
Στη μεταφωστίνεια περίοδο υπήρξαν πρόεδροι που διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο για την τύχη του Ιδρύματος. Διαδοχικά υπήρξαν ο τότε αρχιμανδρίτης Παντελεήμων Μπεζενίτης, ο ιατρός Μιχαήλ Βουρνούς και ο έμπορος και λόγιος Γιάννης Καράλης. Από τότε το Ιερό Τάγμα ασχολήθηκε με τη λειτουργία και συντήρηση δύο Οικοτροφείων: των Αθηνών στην οδό Βουλγαροκτόνου, για τους Χιώτες φοιτητές, και των Λιβαδίων στη Χίο για τους μαθητές των ακριτικών Βορειοχώρων, τα οποία τότε δεν διέθεταν Γυμνάσιο και Λύκειο. Ιδιαίτερα το Οικοτροφείο της Χίου με το μεγάλο αριθμό των οικοτρόφων που φιλοξενούσε, εκτός από την αξιόλογη πνευματική και κοινωνική προσφορά του στη Χιακή κοινότητα συνέχισε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ζωής του Ιδρύματος.
Βέβαια λόγοι προσαρμογής υποχρέωσαν το Ίδρυμα να προσαρμοστεί σε νέες καταστάσεις και να προχωρήσει σε αλλαγές του Καταστατικού του. Αναγνωρίσθηκε από την Πολιτεία ως φιλανθρωπικό, με τίτλο: ΙΕΡΟΝ ΤΑΓΜΑ ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ ΣΩΜΑΤΕΙΟΝ ΕΙΔΙΚΩΣ ΑΝΕΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟΝ ΩΣ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟΝ.
Επιτράπηκε η εγγραφή λαϊκών μελών, καθώς και γυναικών που πριν δεν προβλεπόταν από το καταστατικό του.
Αργότερα μέσα στις μεγάλες αλλαγές που επήλθαν ήταν οι αποφάσεις των Διοικητικών Συμβουλίων για την τύχη της μεγάλης περιουσίας του Ιδρύματος. Αποτέλεσμα όλων αυτών των αποφάσεων ήταν να μείνει το Ιερό Τάγμα με τα ελάχιστα πενιχρά εισοδήματα και παρά τη θέλησή του να παύσει τη λειτουργία των Οικοτροφείων και να περικόψει τα βοηθήματα των φοιτητών.
Σήμερα σε μια αρμονική συνεργασία με το Διοικητικό Συμβούλιο, ο Μητροπολίτης επισκέπτεται συχνά το Ίδρυμα, προΐσταται σε Ιερές Ακολουθίες και περιβάλλει με αμέριστο ενδιαφέρον το ιεραποστολικό έργο που επιτελείται. Μέσα στο ήρεμο και κατανυκτικό περιβάλλον του Τάγματος, τελούνται τακτικές λατρευτικές συνάξεις από κληρικούς, τους οποίους ορίζει η Ιερά Μητρόπολη Χίου, Ψαρών και Οινουσσών.

Το μέλλον

Η σημερινή Διοίκηση του Ιερού Τάγματος στοχεύει σε υψηλότερους στόχους και προοπτικές. Επιδιώκει την αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος και των κτιριακών εγκαταστάσεων με σκοπό τη φιλοξενία για πνευματικές, θεολογικές και κοινωνικές συναντήσεις, καθώς και κάθε είδους σεμινάρια με τη συμμετοχή ομάδων που μένουν στο νησί, αλλά και εκτός αυτού.
Β) Ιερά κτίσματα του κυρίως αυλείου χώρου
και του ισογείου

Ο Πυλώνας

Αυτός υποδέχεται τον επισκέπτη στην είσοδο του Ιδρύματος και αποτελείται από 2 μικρά ναΰδρια του Αγίου Αντωνίου και των Αγίων Πέτρου και Παύλου. Κομψοί τρουλίσκοι καλύπτουν ανάλαφρα την οροφή τους και ένας μεγαλύτερος την κεντρική είσοδο.
Το γραφείο του αείμνηστου Μητροπολίτη Χίου Παντελεήμονος Φωστίνη

Μετά τον Πυλώνα και στα δεξιά του εισερχόμενου επισκέπτη βρίσκεται το γραφείο του Ιδρυτή του Ιερού Τάγματος. Πρόκειται για μια μεγάλη αίθουσα με προσωπικά του αντικείμενα. Φιλοξενεί το επίσημο ξύλινο γραφείο και τη βιβλιοθήκη του. Ο χώρος αυτός, που χρησίμευε και ως τόπος υποδοχής των επισήμων επί Φωστίνη, στολίζεται με αναμνηστικές φωτογραφίες και παλαιά έπιπλα.
Ο Κεντρικός Ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου

Τα παλαιότερα χρόνια ήταν γνωστός με το όνομα ΄Αγιος Ιωάννης των Παντοπωλών. Γιόρταζε στις 22 Ιουλίου την ημέρα της Χιοπολίτιδος Αγίας Μαρκέλλας. Το Σωματείο και τώρα γιορτάζει εδώ το πανηγύρι του προς τιμήν της προστάτιδάς του Αγίας.
Σήμερα, ο Ναός ανήκει στο Ιερό Τάγμα και αποτελεί το κέντρο των λατρευτικών εκδηλώσεων όλων των ιερών κτισμάτων του θρησκευτικού συγκροτήματος. Είναι ρυθμού βασιλικής με κεραμοσκεπή. Χωρίζεται στον κυρίως ναό και στο Ιερό Βήμα. Στο κάτω μέρος της κεντρικής εισόδου του Ναού χαράσσεται η χρονολογία κτίσης του «1861 Αυγούστου 10». Στο εσωτερικό του στολίζεται με θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, που φέρει περίτεχνες διακοσμήσεις. Εκεί είναι τοποθετημένες αξιόλογες εικόνες του 19ου αιώνα. Από αριστερά συναντούμε: τον Άγιο Λουκά, τον ΄Αρχοντα Μιχαήλ, τον Παντοκράτορα, τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και τον Άγιο Νικόλαο. Ολόκληρος, πάντως, ο εσωτερικός χώρος του κυρίως Ναού είναι φορτωμένος με πλειάδα φορητών εικόνων παλαιότερης και νεότερης τέχνης.


Το Σπήλαιο της Βηθλεέμ
Έντεκα μωσαϊκά σκαλοπάτια οδηγούν στο εσωτερικό κοίλωμα του Σπηλαίου, που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της γης. Αριστερά του υπάρχει κόγχη με Αγία Τράπεζα στο δάπεδο της οποίας χαράσσεται αστέρι που φανερώνει το σημείο, όπου γεννήθηκε ο Χριστός. Στο πάνω μέρος της είναι τοιχογραφημένοι οι ποιμένες και ο αγγελιοφόρος άγγελος. Δεξιά σε μεγαλύτερη κόγχη παριστάνεται η Φάτνη. Στη θέση της υπάρχει μια μεγάλη φορητή εικόνα της Γέννησης του Χριστού. Υπάρχει και δεύτερη σκάλα που οδηγεί στην έξοδο του Σπηλαίου.

Ο Ιερός Νιπτήρας

Δυτικά του αυλείου χώρου υπάρχει κτιστή εξέδρα, η οποία συμβολίζει το υπερώον της Αγίας Πόλης Σιών. Εδώ ο αείμνηστος Ιεράρχης Παντελεήμων, κάθε Μεγάλη Πέμπτη σε συγκινητική τελετή έπλενε συμβολικά τα πόδια 12 ιερέων, μιμούμενος το Χριστό, που έπλυνε τα πόδια των μαθητών του.
Ο Ναΐσκος του Αγίου Παντελεήμονα

Νοτινά του κεντρικού ναού του Αγίου Ιωάννη προβάλλει το γραφικό παρεκκλήσι του Αγίου Παντελεήμονα. Μια μικρή πέτρινη ημικυκλική εξέδρα στον περίγυρό του χρησιμοποιείται ως άμβωνας ή θρόνος δεσποτικός κατά τις θερινές ιερουργίες. Κοντά στην εξέδρα, η μεγάλη ιστορική καμπάνα με χρονολογία στη βάση της 1928, τονίζει ιερόπρεπα τούτο το σπάνιο σκηνικό, δίνοντας μια ελκυστική μαγεία στο χώρο.

H Τράπεζα

Πίσω από το Καθολικό του Ιερού Ναού του Αγίου Ιωάννη και στη δυτική πλευρά του υπαίθριου χώρου, βρίσκεται η μοναστηριακή Τράπεζα. Πρόκειται για παλαιό κτίσμα, το οποίο μετασκευάστηκε στην τωρινή του μορφή. Χρησιμοποιείται για συγκεντρώσεις των μελών του Σωματείου, δεξιώσεις μετά από θρησκευτικές τελετές, ιερά Μυστήρια και μνημόσυνα.
Η πλατεία πολλαπλών χρήσεων

Στη δυτική πλευρά της Τράπεζας υπάρχει η πρόσφατα διαμορφωμένη μεγάλη πλατεία χωρητικότητας 400 περίπου ατόμων, στην οποία πραγματοποιούνται το καλοκαίρι κάθε είδους πνευματικές συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις.

Γ) Ιερά Κτίσματα που αναπαριστούν τα προσκυνήματα της Αγίας Πόλης, της Ιερουσαλήμ

Στον αύλειο χώρο του Τάγματος, και συγκεκριμένα από αριστερά του Σπηλαίου της Βηθλεέμ συναντάμε δύο μεγαλοπρεπείς αψιδωτές Πύλες, οι οποίες μας οδηγούν προς τα Ιερά Προσκυνήματα. Πρόκειται για αναπαράσταση των δύο ιστορικών Πυλών της Ιερουσαλήμ. Απ’ αυτές η μία είναι κτισμένη, σε ανάμνηση της θριαμβευτικής εισόδου του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ηρακλείου, ο οποίος πέρασε απ’ αυτήν στις 14 Σεπτεμβρίου του 629 μ. Χ. σηκώνοντας στους ώμους του τον Τίμιο Σταυρό, τον οποίον είχαν κλέψει οι Πέρσες, όταν είχαν κατακτήσει τα Ιεροσόλυμα.
Αφού περάσουμε από την ανοιχτή Πύλη της Ιερουσαλήμ προβάλλουν μπροστά μας κατά σειρά τα παρακάτω Ιερά Προσκυνήματα, αντίστοιχα εκείνων της Ιερουσαλήμ: Το Προσκύνημα του Ακάνθινου Στεφάνου και των Ήλων, το Προσκύνημα του Ιερού Γολγοθά, το Προσκύνημα της Ιερής Αποκαθήλωσης, το Κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου, το Σπήλαιο της εύρεσης του Τιμίου Σταυρού και το Ναΰδριο της Αγίας Βαρβάρας και, τέλος, το Προσκύνημα της Θείας Αγωνίας στον κήπο της Γεθσημανής.

Δ) Ιεροί χώροι, αξιόλογα μνημεία και λοιπά ενδιαφέροντα κτίσματα

Σε σχεδόν ολόκληρο τον πρώτο όροφο των κτιριακών εγκαταστάσεων του Τάγματος στεγάζεται το Μουσείο Εκκλησιαστικών Κειμηλίων, το οποίο λειτουργεί σήμερα με τα ακόλουθα τέσσερα τμήματα: των πολλαπλών εκθεμάτων, των παλαιών επίπλων, των Ιερών Αμφίων και των ιστορικών φωτογραφιών.
Ε) Οι δύο τάφοι

Του Μητροπολίτη Χίου Παντελεήμονος Φωστίνη


Πρόκειται για ένα λευκό απέριττο μαρμάρινο μνημείο, το οποίο βρίσκεται ανατολικά πίσω από το Ιερό Προσκύνημα του Παναγίου Τάφου. Εδώ, κατόπιν επιθυμίας του ιδίου του Παντελεήμονα, τοποθετήθηκε το σκήνωμά του, όταν εκείνος κοιμήθηκε το 1962.
Του Αντωνίου Παληού

Νοτιοανατολικά του κεντρικού ναού του Τάγματος ορθώνεται μεγαλόπρεπο από λευκό μάρμαρο ταφικό μνημείο, που ανήκει στον Αντώνιο Παληό, έναν από τους πρώτους ενορίτες της παλαιάς ενορίας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.
Στο πάνω μέρος του παρουσιάζει παραστατικότατα γονυκλινή Άγγελο με ορθάνοιχτες φτερούγες να πενθεί τον νεκρό. Φιλοτεχνήθηκε από τον Σμυρναίο γλύπτη και ζωγράφο Θωμά Θωμόπουλο (1873 – 1937).


ΣΤ) Οι Ξενώνες

Ολόκληρος ο δεύτερο όροφος των κτιριακών εγκαταστάσεων του Τάγματος είναι χωρισμένος σε μικρά φιλόξενα δωμάτια, τους ξενώνες. Στην οροφή τους είναι κτισμένο ένα γραφικότατο νησιώτικο καμπαναριό. Τα βράδια ένας πελώριος ολόφωτος σταυρός που στέφει την κορφή του καμπαναριού στέλνει μηνύματα ελπίδας στα διερχόμενα πλοία και στους ναυτικούς.
Πηγή:

1) Αξιωτάκη Ανδρέα Σ. , Δρ. Θεολογίας,

Ιερό Τάγμα Αγίου Παντελε-
ήμονος, Η Νέα Ιερουσαλήμ στην Αγιοτόκο Χίο, Σύντομο οδοιπο-
ρικό, Χίος 2009.







Εργασίες μαθητών στο μάθημα της Τοπικής Ιστορίας κατά το σχολικό έτος 2011-2012


ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1) Σχέδιο εργασίας.
2) Γενικά για τη μαστίχα.
3) Το δένδρο – Τα Μαστιχοχώρια.
4) Το μυστικό της μαστίχας.
5) Από τι αποτελείται η μαστίχα Χίου.
6) Είδη μαστίχας.


7) Προϊόντα μαστίχας.

8) Εξαγωγές και πωλήσεις.
9) Οι δρόμοι της μαστίχας.
10) Το βασιλικόν μαστίχι.
11) Κοφινάδες.
12) Τι έγραψε ο Αδ. Κοραής για τη μαστίχα.
13) Λαϊκή ποίηση –Τετράστιχο. Αινίγματα, παροιμία.


14) Συνταγές για τη μαστίχα.

15) Διαφημίσεις – Άρθρα για τη μαστίχα.

16) Ερωτηματολόγιο.

17) Συνέντευξη από μαστιχοπαραγωγό.
18) Βιβλιογραφία.


ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
Μαστίχα Χίου ονομάζεται η ρητινώδης έκκριση του μαστιχόδενδρου. Πρόκειται για φυσική, αρωματική ρητίνη, που εκκρίνεται σαν δάκρυ και ρέει κατά σταγόνες στο χώμα από τις επιφανειακές τομές που προκαλούν οι καλλιεργητές με αιχμηρά εργαλεία στον κορμό και τα μεγάλα κλαδιά του μαστιχόδενδρου.
Κατά την έκκρισή της η μαστίχα έχει τη μορφή κολλώδους και διαυγούς υγρού και στερεοποιείται σε ακανόνιστα σχήματα μετά την πάροδο 15-20 ημερών υπό την επίδραση των καιρικών συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή κατά την καλοκαιρινή περίοδο, δηλαδή την έντονη ξηρασία και ηλιοφάνεια.
Η μορφή της μαστίχας, αφού στερεοποιηθεί, είναι κρυσταλλική, ενώ η πικράδα που έχει αρχικά, υποχωρεί αφήνοντας ένα ιδιαίτερο άρωμα που της προσδίδει μοναδικότητα. Αυτό το στερεοποιημένο –πλέον- προϊόν συλλέγεται και καθαρίζεται από τους μαστιχοπαραγωγούς, για να μας δώσει τη φυσική μαστίχα Χίου.
Το χρώμα της μαστίχας είναι αρχικά υποκίτρινο. Με το πέρασμα του χρόνου χάνει το χρώμα αυτό και σε 12 με 18 μήνες γίνεται κιτρινωπή λόγω της οξείδωσης. Αποτελείται από εκατοντάδες συστατικά εκ των οποίων μόνο τα 80 είναι σε ποσοστά τέτοια που μπορούν να ανιχνευτούν. Η πληθώρα αυτών των συστατικών πιθανόν να δικαιολογεί τις πολλαπλές χρήσεις της μαστίχας Χίου, τόσο στο τομέα των τροφίμων, όσο και στον τομέα της υγείας και προσωπικής περιποίησης σε παγκόσμια κλίμακα.
Η μαστίχα της Χίου αναγνωρίστηκε από τα αρχαία χρόνια, τόσο για το ιδιαίτερο άρωμα της, όσο και για τις θεραπευτικές της ιδιότητες. Έχει καταγραφεί ως η πρώτη φυσική τσίχλα του αρχαίου κόσμου. Η μαστίχα Χίου από το 1997 έχει χαρακτηρισθεί ως Προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης.










ΤΟ ΔΕΝΔΡΟ
Το μαστιχόδενδρο ή σχίνος είναι θάμνος αειθαλής ύψους 2-3 μέτρων, που αναπτύσσεται αργά και παίρνει την πλήρη ανάπτυξή του μετά από 40-50 χρόνια, ενώ η παραγωγή μαστίχας είναι δυνατή μετά τον πέμπτο χρόνο της φύτευσης του. Ο σχίνος είναι ανθεκτικό φυτό, ευπαθές μόνο στην παγωνιά και την κακομεταχείριση. Οι νέες φυτείες σχίνων προέρχονται από κλαδιά παλαιότερων δέντρων.
ΤΑ ΜΑΣΤΙΧΟΧΩΡΙΑ
Η μαστίχα Χίου είναι απόλυτα φυσικό προϊόν που συλλέγεται από τον φλοιό των μαστιχόδενδρων που ευδοκιμούν αποκλειστικά και μόνο στο νότιο τμήμα του νησιού.Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος για τον οποίο η μαστίχα έδωσε το όνομα της στους μεσαιωνικούς οικισμούς της Νοτίου Χίου, τα γνωστά «Μαστιχοχώρια». Αυτή είναι άλλωστε η κοινή ονομασία των χωριών της Νότιας Χίου, γιατί μόνο εκεί ευδοκιμεί ο μαστιχοφόρος σχίνος που η εκμετάλλευσή του μέχρι και σήμερα αποτελεί την κύρια πηγή εισοδήματος για τους κατοίκους της περιοχής. Η ίδρυση των οικισμών χρονολογείται από τη Βυζαντινή περίοδο. Στα χρόνια της Γενουοκρατίας(1346-1566), οπότε και συστηματοποιείται η καλλιέργεια της μαστίχας, οι οικισμοί παίρνουν την οριστική τους μορφή και παρά τις φθορές και τις καταστροφές, που έχουν υποστεί στο πέρασμα των αιώνων εξακολουθούν μέχρι και σήμερα να αποτελούν μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σήμερα, μαστίχα παράγουν 24 χωριά τα οποία είναι χαρακτηρισμένα ως παραδοσιακοί ή διατηρημένοι οικισμοί από το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού. Τα χωριά αυτά είναι: Ο Άγιος Γεώργιος Συκούσης, τα Αρμόλια, οι Βαβύλοι, η Βέσσα, το Βουνό, η Ελάτα, η Έξω Διδύμα, το Θολοποτάμι, τα Θυμιανά, η Καλαμωτή, η Καλλιμασιά, ο Καταρράκτης, το Λιθί, η Μέσα Διδύμα, τα Μεστά, το Μυρμήγκι, τα Νένητα, το Νεοχώρι, οι Ολύμποι, το Πυργί και τα Φλάτσια.






ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΜΑΣΤΙΧΑΣ
Χρόνια τώρα κόσμος πολύς μας ρωτά ζητώντας να μάθει πού οφείλεται αυτή η μοναδικότητα. Δηλαδή το μαστιχόδεντρο ευδοκιμεί μόνο στη Νότια Χίο και πουθενά αλλού. <<Η Χίος έχει το προνόμιο των παλαιότερων πετρωμάτων της Ελλάδος με απολιθώματα, όπως τριλοβίτες, κρινοειδή και φουσουλίνες 250 εκατομμυρίων ετών περίπου>>. Ας δούμε λοιπόν μαζί κάποιους καθοριστικούς παράγοντες:
1. Υποθαλάσσια ηφαίστεια.
2. Υπόγεια γεωθερμία.
3. Το ειδικό κλίμα της Χίου και της περιοχής(μικροκλίμα).
4. Η ποσοτική σύσταση του εδάφους.
5. Η ποιοτική σύσταση του εδάφους.

6. Η ειδική σύσταση του εδάφους από δημιουργίας της Ελλάδος 450 εκατομμύρια χρόνια πριν. Η Χίος είναι η αρχαιότερη περιοχή της Ελλάδος (ίσως έχουν μείνει πρωτογενή στοιχεία).
7. Το ότι το δέντρο είναι αυτοφυές εδώ και 6 εκατομμύρια χρόνια(από φύλλο που έχει βρεθεί).
8. Δώρο του Θεού (μαρτύριο Αγίου Ισίδώρου).







ΑΠΟ ΤΙ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ Η ΜΑΣΤΙΧΑ


Οι διάφορες χημικές αναλύσεις που έγιναν στο παρελθόν έδωσαν τα παρακάτω στοιχεία:
Μαστιχέλαιον 1 – 3 %
α & β Μαστιχωνικόν οξύ C23H36O4 4 %
Μαστιχολλικόν οξύ >> 0,5 %
α. Μαστιχονικόν οξύ C32H48O4 20 %
β. Μαστιχονικόν οξύ >> 18 %
α. Μαστιχορεζένην C
35H56O4 30 %
β. Μαστιχορεζένην >> 20 %
Τεχνικά χαρακτηριστικά(κατά Schimmel + Co)

  1. 1. Παρουσία: ‘Άσπροι ή κιτρινωποί κόκκοι (δάκρυα).
  2. 2. Πυκνότητα: 1,06.
  3. 3. Σημείο Τήξης: 60 – 110 βαθμοί.
  4. 4. Βαθμός οξύτητας: 50 – 75.
  5. 5. Τέφρα: 0,21 – 0,14
  6. 6. Υγρασία: 0,97 – 1,46
  7. 7. Δείκτες σαπωνοποίησης: 73 – 79.
  8. 8. Αριθμός Κετστόρφερ 23,23(στη δεκάτη)
  9. 9. Διαλυτηκότητα : Σε αιθυλικό αιθέρα, αιθυλική αλκοόλη, ασετόνη, χλωροφόρμιο, τερεβινθέλαιον, σεστό λινέλαιον, βενζίνη, πινένιο, ξυλένιο.
Πρώτος ο ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΑΣ Καθηγητής SIRD.H.RBARTONαπομόνωσε και βρήκε περεταίρω στοιχεία της μαστίχας το 1956, όπως το μαστιχαδιενονικό οξύ και καθόρισε τη δομή του σαν ένα τετρακυκλικό τριτερπένιο. Μαζί με τον καθηγητή Seoaneπεριέγραψε το διπλανό ισομερή δεσμό, ισομαστιχαδιενονικό οξύ.
Την πλήρη και ολοκληρωμένη ανάλυση σε σχέση με όλες τις προηγούμενες έκανε ο Καθηγητής Βασίλης Παπαγεωργίου μαζί με την ομάδα του το 1997.

Οι ενώσεις που διευκρινίστηκαν ήταν τα παρακάτω οξέα:
  1. 1. Μορονικό οξύ
  2. 2. Ολεανονικό οξύ
  3. 3. 18α – Η - ολεανικό οξύ
  4. 4. Ολεανολικό οξύ
  5. 5. Ισομαστιχαδιενοικό οξύ
  6. 6. Μαστιχαδιενονικό οξύ
  7. 7. 3 – επί – ισομαστιχαδιενολικό οξύ
  8. 8. Μαστιχαδιενολικό οξύ
  9. 9. 3 – ακετοξυ –επι- ισομαστιχαδιενολικό οξύ
10. 3 – ακετο – επι – μαστιχαδιενολικό οξύ







ΕΙΔΗ ΜΑΣΤΙΧΑΣ


Πριν οργανωθούν οι συνεταιρισμοί οι παραγωγοί κατά τη συλλογή ή μετά τη συλλογή της μαστίχας, την κατεργάζονταν και την ταξινομούσαν με κόσκινα σε διάφορες κατηγορίες.
Οι κατηγορίες – ποιότητες ήταν και είναι οι παρακάτω:
1. Πίττα
Είναι ο <<αφρός>> της μαστίχας, που δημιουργείτε όταν πέσουν πολλές η μία πάνω στην άλλη. Έχει σχήμα μάλλον στρογγυλό σαν πλάκα, και το μεγαλύτερο κομμάτι είναι 7 Cm2
ενώ το μικρότερο 3-3 ½ Cm2

2. Φλισκάρι ή Καντηλέρα
Κομμάτια μαστίχας, μικρότερα από την Πίττα, πιο διαυγή, γιατί δεν πέφτουν στη γη, αλλά κρέμονται από την τομή σαν καντήλι. Η συλλογή τους γίνεται πάντα με το τιμητήρι.
3. Δακτυλιδόπετρα
Μικρότερα κομμάτια από το φλισκάρι που έχουν το σχήμα <<πέτρας δακτυλιδιού»
4. Δάκρυ
Μαστίχα πιο μικρή από τη δακτυλιδόπετρα, και πολύ πιο μικρή από το φλισκάρι που κρέμεται κι αυτή σαν δάκρυ.
5. Κυλιστό ή ψιλό
Πολύ μικρά κομμάτια, που πέφτοντας από την τομή, κυλούν και γίνονται στρογγυλά σαν το σκάγι (σφαιρίδιο)
6. Αναπινάδα ή Νεροπινάδα
Κατώτερη ποιότητα μαστίχας, που βράχηκε «ήπιε νερό» «πήρε χώμα» , με αποτέλεσμα να μειωθεί και η εμπορική της αξία.
7. Βολαρίδα
Είναι η μαστίχα που κόλλησε, γιατί μαζεύτηκε προτού πήξει καλά «έγινε βώλος» χάνοντας κι αυτή την εμπορική της αξία.
8. Σκόνη
Τα υπολείμματα της κατεργασίας.



ΜΟΣΧΟΛΙΒΑΝΟ
Το Μοσχολίβανο παρασκευαζόταν από μαστίχα, Κολοφώνιο μαστίχας, διογκωτικά τρίμματα, εμπλουτιζόταν δε και με φυσικά αρώματα. Διατίθετο σε κουτιά των 5 γραμμαρίων, 20 κουτιά σε ένα πάκο. Ήταν κατά γενική ομολογία το καλύτερο πλέον αρωματικό στην Ελληνική Αγορά. Επίσης διατίθετο και σε μπομπονιέρες.


ΚΟΛΟΦΩΝΙΟ
Είναι η ρητινική στερεά ουσία μετά την απομάκρυνση του αιθεραίου ελαίου από την Μαστίχα.


ΜΑΣΤΙΧΟΝΕΡΟ
Το νερό που προκύπτει μετά την απόσταξη της μαστίχας. Είναι αρωματικό, γιατί περιέχει ίχνη μαστιχελαίου.



ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΚΑΙ ΠΩΛΗΣΕΙΣ
Καράβια καλοτάξιδα της Χίος το δάκρυ
το διασκορπίζουν, έμβλημα, σε κάθε χώρας άκρη,
του τόπου μας υπέρτατο μονάκριβο, μεγάλο,
που ίδιο στη μοσχοβολιά δεν έχει τίποτ’ άλλο.

Απόσπασμα από την <<Μαστίχη>>
της Ευαγγελίας Κουτσοδόντη.

Η μαστίχα πωλείται και εξάγεται σε πολλά χώρες του κόσμου. Οι διακυμάνσεις στις πωλήσεις και τις εξαγωγές της οφείλονται στις διακυμάνσεις του δολαρίου, στους πολέμους μεταξύ κρατών ή εμφύλιους πολέμους, στην κρίση του πετρελαίου, στα εσωτερικά προβλήματα της κάθε χώρας αγοραστή, στη σχέση δολαρίου – ευρώ, καθώς και στην αυξομείωση της παραγωγής. Το 2002 οι συνολικές πωλήσεις μαστίχας και τσίκλας ανήλθαν στα 132648,03 κιλά και τα έσοδα στα 8 εκ. ευρώ (πηγή: έκθεση πεπραγμένων ΕΜΧ 2002). Το 2004 τα έσοδα ξεπέρασαν τα 9 εκ. ευρώ.
Τα Αραβικά Εμιράτα, η Σ. Αραβία, η Γαλλία, η Συρία, η Κύπρος, η Αίγυπτος, οι Η.Π.Α. και η Γερμανία απορροφούν μεγάλες ποσότητες μαστίχας, ενώ το σύνολο των χωρών που αγοράζουν μαστίχα υπερβαίνει τις 35.



ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΜΑΣΤΙΧΑΣ ΧΡΗΣΗΣ 2002(ΚΙΛΑ)
pososta.jpg


Χάρτης μαστίχας
xarths.jpg



ΤΟ ΒΑΣΙΛΙΚΟΝ ΜΑΣΤΙΧΙ


Την σήμερον εδώ παρών ο Μιχάλης Παντελιώδην και η συμβία του η Αγγέλικα έστοτας και να γεράσουν και νάχουν χρέος και βασιλικόν μαστίχιν και μη δυνάμενοι να δουλεύουν το βασιλικόν μαστίχιν και να δώκουν και το χρέος, όπου χρωστούν από την σήμερον βάζουν τον υίον των τον Γιάννη. Βικίλην και ίδιον νοικοκύρην και παρατούν το τίποτι των, σπίτια, χωράφια, δένδρα, ούλησες και ό,τι και αν ευρίσκεται δικά των, άγρια και ήμερα προς τον άνωθεν Γιάννη και να χει να απηλογάται ο Γιάννης στο χρέος του πατέρα του και της μητέρας και εις το βασιλικόν μαστίχιν και νάχη ο άνωθεν Γιάννης να γηροθρέψει τον πατέρα του και την μητέραν του, έως εφ’ όρου ζωής των, και νάχη ο άνωθεν Γιάννης να τους θάψει και να κάμνη και τα δικαιώματα των κατά την τάξιν του τόπου. Και ως αναπάμενοι οι άνωθεν εποίσαν το παρόν.


Έτος 1722 Άπριλίου 18 Μάρτυρες οι κάτωθεν
Κωστατής Κυριακώδην Σίδωρος Κουγγούλης
Παναγιώτης Ζουπάκι Παπά Νιαμονίτης του Πρώη
Νικολής του Σαρατή Παπά Ζαχαρίας του Μιχάλη
(αυτός γράψας)






Oι Κοφινάδες

Από κώδικα του χωριού Καλαμωτή του 1711 αναφέρεται ότι έως και το έτος 1836 οι κάτοικοι των Μαστιχοχωρίων αγόραζαν το μιρή(=μερίδιο ή δικαίωμα μεταφοράς της μαστίχας) και ο καθένας ήταν ελεύθερος να το κάνει όπως θέλει. Επίσης, κάθε κοινότητα ήταν υποχρεωμένη να κατασκευάζει κοφίνια, μέσα στα οποία έβαζαν τους σάκους που μετέφεραν τη μαστίχα στην πόλη της Χίου στην Αποθήκη του μίνι(=Σακήζ εμινή). Οι κατασκευαστές αυτών των κοφινιών ονομάζονταν κοφινάδες



Τι έγραψε ο Κοραής για τη Μαστίχα

Πώς θα μπορούσε να μην έχει ασχοληθεί με την Μαστίχα ο Διδάσκαλος του Γένους Αδαμάντιος Κοραής; Ο Χιώτης στην καταγωγή λόγιος γράφει για το

μαστίχι τα εξής: Εάν τα σύκα και το κρασί δεν είναι τα μοναδικά προϊόντα της Χίου , η μαστίχη όμως είναι μοναδική σε σχέση με τα άλλα νησιά και εξαίρετος. Και αυτήν {καλλιεργούν} όχι σ’ όλο το νησί , αλλά στα νότια μέρη σε 24 χωριά που ονομάζονται σήμερα Μαστιχοχώρια.
Σύμφωνα με τον Πλίνιο,
‘’μαστίχη’’ ευρίσκετο και στην Ινδίαν και στην Αραβίαν, αλλά πολύ υποδεέστερα της Χίας μαστίχης :EtinIndiaetinArabia….. IandatissimaautemChia, candidaetc.
OΓαληνός ονομάζει την Χίαν μαστίχην σε καταπότιο και άλλες συνθέσεις Ιατρικές χρήσιμη και την προκρίνει έναντι της Αιγυπτιακής. Ο Διοσκουρίδης λέγει ότι οι Χίοι κατασκεύαζαν απ’ αυτήν και Μαστιχελαίου χρήσιμου σε μερικές αρρώστιες. Το δε Μαστιχίνου (ελαίου) παρασκευάζεται από λεία Μαστίχη.Οι Ρωμαίοι εγνώρισαν το Μαστιχίνου ελαίου Mastichinumoleum, αλλά δεν αρκέστηκαν σε αυτό. Έφτιαξαν και οίνον (κρασί) τον επονομαζόμενο Μαστιχίνου ή Μαστίχοινου Masticatum. Εφευρέτης αυτού φαίνεται να είναι ο Αυτοκράτωρ της Ρώμης Ηλιογάβαλος, etmasticatumprimusinvetit. Οι Χίοι σήμερα παρασκευάζουν απ’ αυτό ρακί (ούζο) γευστικότατο ονομαζόμενο Μαστιχόρακο.

Λαϊκή Ποίηση - Τετράστιχο


Στα μαστιχοζώματα , θε να ’ρτω στο χωριό σου,

για να φιλήσω την ελήα , που χεις στο μάγουλο σου .

Τώρα που βγήκαν ή εληαίς , τι πρόφασι θα βρήσκης;

Πέρνε το καλαθάκι σου, και έρχου να με βρήσκεις .



ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ


Με παστρεύουν ομορφαίνω , με κεντούν δάκρυα χύνω

και γρόσα το πουγγί τους , ο κακόμοιρος γεμίζω.

Τι είναι ; ( = ο σχίνος)

Σα δάκρυ τρέχω , κι άρωμα έχω,

Πέφτω στο χώμα , δεν έχω χρώμα

Μοσχομυρίζω και θυμιατίζω

Και αρωματίζω δόντια και στόμα

Τι είναι ; ( = το μαστίχι)



ΚΟΥΛΟΥΡΑΚΙΑ ΣΜΥΡΝΑΙIΚΑ ΜΕ ΜΑΣΤΙΧΑ


ΥΛΙΚΑ:
250γρ. βούτυρο αγελαδινό (σε θερμοκρασία δωματίου)
500γρ. Ζάχαρη
2 αυγά
¼ φλιτζάνι γάλα
Ξύσμα από μαστίχα βανίλια κοπανισμένη
½ κλωνάρι βανίλια (τα σποράκια του)
550γρ. αλεύρι
1 ½ κουταλάκι γλυκού μπέικιν
1 κρόκο αυγού αραιωμένο με νερό ή ένα ολόκληρο αυγό

ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Χτυπάμε το βούτυρο με το εξάρτημα που λέγεται σύρμα, για να αφρατέψει λίγο και ρίχνουμε ζάχαρη με τη μαστίχα. Συνεχίζουμε το χτύπημα για 15΄ περίπου μέχρι να φουσκώσει καλά και να ασπρίσει. Συνεχίζοντας το χτύπημα ρίχνουμε λίγο-λίγο το γάλα και αφού απορροφηθεί ρίχνουμε τη βανίλια και το ξύσμα. Σταματάμε το χτύπημα. Βάζουμε το εξάρτημα που λέγεται μπράτσο και βάζουμε ξανά σε λειτουργία το μίξερ στη χαμηλή ταχύτητα. Ανακατεύουμε το αλεύρι και το μπέικιν και το ρίχνουμε στο μίξερ λίγο-λίγο. Κάνουμε ένα ζυμάρι που να μην κολλάει στα χέρια. Βάζουμε τη ζύμη στο ψυγείο για μισή ώρα να σφίξει λίγο και ξεκινάμε το πλάσιμο. Πλάθουμε κορδόνια 15εκ. και τα διπλώνουμε στα 3 ενώνοντας τα με ένα πάτημα στην άκρη. Έτσι σχηματίζουμε βαρκούλες . Τις τοποθετούμε σε ταψί με λαδόκολλα και τις αλείφουμε καλά με το αραιωμένο αυγό. Τις ψήνουμε στους 180 βαθμούς για 20΄ λεπτά.



EΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ
1. Χρησιμοποιείς στην καθημερινότητά σου προϊόντα που περιέχουν μαστίχα Χίου;
Ναι Όχι
2. Σου αρέσει η μαστίχα Χίου;
Α) Πολύ Β) Λίγο Γ) Καθόλου
3. Έχεις ποτέ προσπαθήσει να μασήσεις ακατέργαστη μαστίχα Χίου;
Ναι Όχι
4. Γνωρίζεις ότι μασώντας μαστίχα Χίου δυναμώνεις τα ούλα σου και έχεις υγιή δόντια;
Ναι Όχι
5. Χρησιμοποιείτε τριμμένη μαστίχα Χίου στα γλυκά σας;
Ναι Όχι
6. Τώρα μασάτε τσίχλα; Τι είδους είναι;
Ναι Όχι Είδος:
7. Πότε ήταν η τελευταία φορά που έφαγες μαστίχα υποβρύχιο;
8. Έχεις ποτέ παρακολουθήσει το μάζεμα της μαστίχας;
Ναι Όχι
9. Θα ήθελες κάποια στιγμή να συμμετάσχεις στο κέντημα του σκίνου, στο μάζεμα της μαστίχας και στον καθαρισμό της;
Α) Πολύ Β) Λίγο Γ) Καθόλου
10. Έχεις επισκεφθεί ποτέ το εργοστάσιο ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΜΑΣΤΙΧΑΣ;
Ναι Όχι

AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ

Moιράστηκαν 100 ερωτηματολόγια σε 100 μαθητές της Α’, Β’, Γ΄ Γυμνασίου.

Απάντησαν:


1. ΝΑΙ: 50.

2. A) Πολύ: 70 Β) Λίγο: 20 Γ) Καθόλου: 10

3. Ναι: 30

4. Nαι: 30

5. Ναι: 10

6. Χίου: 20

7. Τον τελευταίο μήνα: 20 ΝΑΙ

8. ΝΑΙ: 20

9. Α) Πολύ: 15 Β) Λίγο: 25 Γ) Καθόλου: 60

10. NAI: 60































Βιβλιογραφία για μαστίχα

1) Σαββίδη Θωμά, Επίκουρου Καθηγητή Α.Π.Θ.,

Το μαστιχόδεντρο της Χί-
ου, Εκδοτικός Οίκος Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2000.
2) Περρίκου Γιάννη, Η μαστίχα Χίου, Διαδρομές στα μυστικά της μονοπάτι-
α, Αθήνα 2006.
3) TestevuideAd. , Το νησί της Χίου, Κείμενο και σχέδια από το περιοδικό Le
Tour duMonde 1877, Μετάφραση: Μαρία – Ευγενία και Νίκος Πλατής,
Εκδόσεις Ιππόκαμπος, Χίος 2003.
4)Δαμαλά Αντωνίου Σ. , Δρ. , Πολιτικού επιστήμονος – Οικονομολόγου, Ο
οικονομικός βίος της νήσου Χίου από έτους 992 μ. Χ. μέχρι του 1566, 4 Τό-
μοι, Έκδοση ομίλου επιχειρήσεων Δαμαλάς ΑΕ, Ελληνικό Ιδρυμα Δαμα-
λά, Αθήνα 1998.
5) Γιαλούρη Νίκου, Τα χωριά της μαστίχας, Χορηγία Γλυκά Σαραντή, Εκδό-
σεις Άλφα Πι, Χίος 1997.
6) Ζερβούδη Γεωργίου, Χίος: Από τις χώρες και την πόλη, στη χώρα και τα
χωριά, Εκδόσεις Αιγέας, Χίος 2008.
7) Φύλλα Ξένης – Γιακουμή Παντελή, Εννέα από τα 24 Μαστιχοχώρια της Xί-
ου, (Λιθί, Βέσσα, Ελάτα, Μεστά, Ολύμποι, Πυργί, Αρμόλια, Καλαμωτή, Πα-
τρικά), Εκδόσεις Πυξίδα, Χίος 2008.
8) Μπελλέ Χρίστου, Το Νησί Μαστίχα, Εκδόσεις ελληνικά γράμματα, Αθήνα
22006.
9) Κολλιάρου Γιάννη, Μιάν βολάν τσ΄ έναν τσαιρόν ήτον…, Λαογραφία της
Χίου ˙ Τα 21 Μαστιχοχώρια, Εκδόσεις Αιγέας, Χίος 2003.
10) Francois Perilla,Χίος. Το ευτυχισμένο νησί, Μετάφραση: Κοσμάς
Δόβας, Γιώργος Καλούπης, Ελένη Μπέρτσου, Ελένη Μπεληγιάννη,
Επιμέλεια Μετάφρασης: Ελένη Μπεληγιάννη, Έκδοση Δημόσιας Κε-
ντρικής Βιβλιοθήκης Χίου «Κοραής», Χίος 2009.
11)Κοκκινάκη Δημήτρη, Αναφορές στη μαστίχα της Χίου μέσα από τις ελ-
ληνικές και ευρωπαϊκές φαρμακοποιΐες του πρώτου μισού του 19ου αιώνα:
1800-1850, Μετάφραση: Δημήτρης Κοκκινάκης, Ιδιωτική Έκδοση, Χίος
2003.
12) Χωρεάνθη Ελένης, Άρωμα μαστίχας, Εικονογράφηση Εύα Καραντινού, Εκ-
δόσεις Άγκυρα, Αθήνα 2009.
13)Κόχυλα Νταϊάνας, Mastiha Cuisine: More than 60 Recipes for the Mediter-
ranian's Most Seductive Spice, Δημιουργίες με μαστίχα: Πάνω από 60 συντα-
γές με το πιο γοητευτικό μπαχαρικό της Μεσογείου, Φωτογράφιση Βασίλης
Στενός, Έκδοση του Mastiha Shop, Αθήνα 2008.
14) Συλλογικό έργο (Δημήτρης Κοκκινάκης, Μάριος Καζάς, Μαρία Καζά, Βά-
σω Κριτάκη), Χαράζοντας το μύθο της μαστίχας, Φωτογράφιση: Δημήτρης
Κοκκινάκης, Γιάννης Γ. Βούλγαρης, Δημήτρης Κοιλαλούς, Εκδόσεις Αιγέ-
ας, Χίος 2007.
15) Ζαχαρόπουλου Κώστα, Το βιβλίο της μαστίχας, Φωτογράφιση: Δημήτρης
Κοιλαλούς, Νίκος Πήλος, Γιώργος Κουρούπης, Δημήτρης Αρβανίτης, Κώ-
στας Ζαχαρόπουλος, Ηλίας Μπαρμπίκας, κ.ά. , Έκδοση Mastiha Shop, Χίος
2007.
16) Καρακωνσταντή - Σαρρή Μαρία, Όνειρο από μαστίχα//, Εικονογράφηση:
Μιχάλης Γεώργαλος, Κλαίρη Γιαννίρη, Έκδόσεις Αιγέας, Χίος 2005.



Mαθητές που εργάστηκαν για το θέμα της μαστίχας:
Τμήμα Γ3
Γιαννάς Ιωάννης
Γκουντελάκη Μαρία
Κολοκυθά Βασιλική
Λοίζου Αικατερίνη
Μούνδρος Αντώνιος
Ντάφου Αθανασία
Πιτροπάκης Νικόλαος
Πολίτης Γεώργιος
Σιδερίδη Ασημίνα
Σκυλλά Κωνσταντίνα
Τζούμα Αναστασία
Τζούμας Κωστής
Τυροπώλη Μαρία
Φαλιέρος Ευαγόρας
Φλάμου Ελπίδα
Χάρμπα Ιωάννα
Χούμης Ηλίας
Χριστοδούλου Χρίστος
Ψαρράς Γεώργιος
Ψύλλάς Ισίδωρος



Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ισιδώρου των Ρωμαιοκαθολικών στην περιοχή Τάλαρος του Κάμπου της Χίου.JPG









Ο Ρωμαιοκαθολικός Ναός του Αγίου Ιωάννου στα Σκλαβιά

 (1).JPG
















Τα αγάλματα των Ρωμαιοκαθολικών Ναών της Χίου μας μιλάνε















Ο Ιερός Ναός της Μεταστάσεως της Θεοτόκου στο Φραγκοβούνι της Χίου

.JPG


















Ρωμαιοκαθολικό Κοιμητήριο Κοφινά Χίου
 Νεκροταφείο.JPG






Ο Καθεδρικός Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου των Ρωμαιοκαθολικών στην πόλη της Χίου



 Αγίου Νικολάου.JPG











Η Ιερά Σκήτη των Αγίων Πατέρων της Χίου 4ο Γυμνάσιο Χίου










 Αγίων Πατέρων.JPG












Το μάθημα της Τοπικής Ιστορίας στο 4ο Γυμνάσιο Χίου (Πιλοτικό)


NEA MONH.jpg AGIOI PATERES.jpg
KATHOLIKOI NAOI.jpg

Στα πλαίσια του μαθήματος της Τοπικής Ιστορίας οι μαθητές των τμημάτων Γ1, Γ2 και Γ3 του 4ου Γυμνασίου Χίου (Πιλοτικό) χωρισμένοι σε ομάδες 3-4 ατόμων εκπόνησαν κατά τη διάρκεια του Β΄ Τριμήνου του σχολικού έτους 2012-2013 τρία σε εκλαϊκευμένη μορφή βιβλία. Αυτά αφορούν αντίστοιχα στην Ιστορία της Ιεράς Σκήτης των Αγίων Πατέρων της Χίου (500 αντίτυπα – 48 σελ.), στην Ιστορία πέντε Καθολικών Ναών της Χίου (300 αντίτυπα – 32 σελ.) και στην Ιστορία της Ιεράς Νέας Μονής της Χίου (250 αντίτυπα – 48 σελ.). Αξίζει να αναφερθεί εδώ ότι η επιλογή των θεμάτων έγινε από τα ίδια τα παιδιά.
Συντονιστής και καθοδηγητής των μαθητών υπήρξε καθ’ όλη τη διάρκεια της δράσης τους ο Θεολόγος – Καθηγητής του σχολείου κ. Κων/νος Γεωργ. Καρατζάς – Master Ιστορίας. Την εκτύπωση και βιβλιοδεσία των βιβλίων ανέλαβε ο εκδοτικός οίκος «άλφα πι» του Γιάννη Ν. Παληού.
Όσον αφορά τώρα στο κόστος έκδοσης αυτό καλύφθηκε για το βιβλίο της Ιεράς Νέας Μονής από την ίδια τη Μονή, για το βιβλίο το σχετικό με τους πέντε Καθολικούς Ναούς από την Καθολική Επισκοπή Χίου και ανώνυμο δωρητή, και, τέλος, για την Ιερά Σκήτη των Αγίων Πατέρων από την ίδια τη Σκήτη και ανώνυμο δωρητή. Όλους τους παραπάνω τους ευχαριστούμε θερμά. Τα βιβλία θα διατεθούν δωρεάν στους μαθητές της Γ΄ Τάξης του σχολείου μας και σε Βιβλιοθήκες του νησιού μας.
Είμαστε βέβαιοι ότι οι παρούσες ομαδικές εργασίες θα αποτελέσουν ενθαρρυντικό παράδειγμα και πηγή έμπνευσης και για άλλες τέτοιου είδους μαθητικές δράσεις, οι οποίες θα έχουν ως βασικό σκοπό την ενίσχυση των προσπαθειών που γίνονται για την προβολή της ιστορικής παράδοσής του νησιού μας και το άνοιγμα του δημοσίου σχολείου στην κοινωνία.


Κων/νος Γεωργ. Καρατζάς
Θεολόγος Καθηγητής του 4ου Γυμνασίου Χίου – Μaster Ιστορίας